Chiếc bát rỗng kêu cao hơn chiếc bát đang dưỡng. Dư gõ bằng đầu que bọc vải, nghe xong bèn chuyển sang chỗ thấp hơn vành bát một đốt ngón. Lần này tiếng đục đi. Anh đặt que xuống, đưa mắt hỏi thầy Mộc.
“Nước nền,” ông nói. “Đừng lấy tiếng khác làm bằng chứng vỏ khác.”
Dư rót nước vào bát rỗng đến vạch mà ông chỉ. Anh đã quen chọn tiếng khi ra lò: âm trong thường báo mẻ nung tốt, tiếng rè buộc phải tìm vết nứt. Ở đây, chỉ một thay đổi nhỏ dưới chân đế cũng khiến điều anh tưởng biết trở nên đáng ngờ.
Hai chiếc bát được đặt cạnh nhau trên tấm vải thô. Chỉ chiếc bên trái có kênh đang dưỡng. Thầy Mộc giữ khóa của nó, cho Dư xoay cả đế chứ không nhấc riêng vỏ. Tờ thẻ chưa xác minh chủ lay nhẹ theo hơi từ cửa sổ.
“Con nhìn thấy gì?”
“Men xám. Chân nung già hơn miệng.”
“Chiếc nào?”
“Cả hai.”
Ông kéo ghế ngồi, để anh tự xem tiếp. Nắng cuối ngày chỉ còn chạm góc bàn. Dư kê một mảnh giấy trắng sau bát, hứng ánh sáng lên lớp men. Ở gần chân bát đang dưỡng có một đường vàng nhạt, mỏng đến mức ban sáng anh đã tưởng là cặn nước.
Anh cúi xuống, không đưa móng tay chạm vào. Đường vàng chạy được nửa vòng rồi mất dưới một mảng xám đậm. Vệt men ở miệng bát thì khác: nó có những hạt nhỏ như đầu kim, thứ anh thường thấy khi lò nóng không đều.
“Chỗ này từng được sửa.”
Mộc đứng dậy. “Vì sao?”
“Mẻ tráng lại dùng men khác. Màu gần giống nhưng hạt không cùng.”
“Có thể chỉ quệt thêm trước lúc nung?”
Dư tìm một lúc nữa, chỉ phần men cũ bị ngắt. Một mép men đã chảy phủ lên cạnh vết mài; dưới đó còn đường xước có hướng. Nếu được tráng cùng lúc từ đầu, đất không thể để lại lớp nằm dưới và lớp nằm trên rõ như vậy.
Mộc cúi nhìn theo. Ông không gõ thêm. Chiếc bát đang dưỡng cần yên, còn những gì Dư thấy đều ở mặt ngoài. Anh lấy bút chì vẽ lại đường nối, đánh dấu phía có tên dưới đáy. Khi thử xoay hình vẽ, anh mới nhận ra mảng sửa không nằm ở chỗ rạn mình vừa gia cố tối qua.
“Con đã bỏ sót,” anh nói.
“Hôm qua con được giao giữ vết rạn ấy. Giờ biết thêm thì ghi thêm.”
Dư ghi thời điểm xem, ánh sáng, vị trí hai lớp men. Đầu bút chì gãy, anh gọt lại bằng con dao nhỏ vẫn dùng cạo chân gốm. Mộc lấy một mảnh gốm rời trên kệ cho anh so màu dưới đèn. Màu vàng ở đó sẫm hơn khi đem ra cửa; Dư thử cả hai chỗ rồi sửa ghi chú của mình. Nếu chỉ mang một câu “men vàng” đến hỏi, mỗi người có thể hình dung một thứ khác. Anh vẽ thêm hình chân bát và bề rộng đường nối. Anh muốn từ đường nối ấy kéo ra một cái tên, một xưởng nào đó, thậm chí một người đã cầm bát đi nhầm. Nhưng cả thành Lạc Triều có nhiều lò dùng men xám, và anh chưa từng thấy bàn tay đã sửa món này.
“Có phải kênh bị thay lúc đổi vỏ không, thầy?”
“Ta chưa biết vỏ đổi lúc nào. Cũng chưa biết vật ở trong đi cùng nó từ đâu.”
“Nhưng nếu tìm được người sửa—”
“Sẽ hỏi được một đoạn đường. Cứ tìm đoạn ấy trước.”
Bên ngoài có tiếng guốc. Tố đứng ở cửa, cầm tờ xác nhận anh mang tới hiệu hồi trưa. Bà đi ngang về nhà, ghé hỏi có phải mai cần đến nữa không. Dư kéo ghế, nhưng bà xua tay, nói ngồi cả ngày đã mỏi lưng.
“Có chút dấu về vỏ,” anh đáp. “Chưa tìm được bát của bà. Mai tôi sang chỗ giao hàng.”
Bà nhìn hình vẽ trên giấy. “Tôi phải nghỉ thêm một buổi?”
“Chưa cần. Có lúc cần thử, tôi sẽ báo trước.”
Bà nhét tờ giấy vào túi trong rồi xin một mẩu vải sạch. Người học việc ở hiệu đã kiểm kim nhưng một sợi chỉ xiết vào ngón tay bà, để lại vệt đỏ. Tố ngồi xuống lần này, chìa tay mà mắt vẫn xem bản vẽ chiếc bát. Dư tìm vải, Mộc xem chỗ da ấy dưới đèn. Ông quấn mảnh vải mềm quanh ngón tay bị hằn đỏ, buộc vừa đủ để nó không xê dịch. Tố nhìn cách ông buộc rồi làm lại bằng tay kia, thử xem mình có tự thay được không.
“Cậu làm gốm bao lâu rồi?”
“Từ lúc đủ sức đạp bàn xoay.”
“Vậy xem kỹ giúp tôi.”
Không phải lời tha thứ. Dư nghe được điều bà yêu cầu và gật đầu. Sau khi bà đi, anh cất bản vẽ cạnh phiếu giao, không ghi tên xưởng vào chỗ còn trống.
Mộc dập bớt đèn ở gian ngoài. Trong nhà dưỡng chỉ còn sáu nhịp chậm. Dư kiểm lại nước nền, đưa đế rỗng về kệ. Hai vỏ dự phòng vẫn nguyên đó; anh đếm theo thói quen, rồi nhìn đường men vàng lần cuối trước khi phủ tấm che. Ngày mai anh sẽ đem hình vẽ đi, còn chiếc bát ở lại, giữ nguyên điều mà nó chưa trả lời được.