Bà Huệ nghe tiếng từ mái che trước khi nhìn thấy Kha. Cậu đang giữ một chốt tập, chờ thợ vận hành nước kiểm xong đoạn trả lực. Mỗi lần trục dừng, chân giá nảy nhẹ xuống ván rồi yên. Bà đặt bó bao đang mang sang bên, đứng nghe thêm một lần.
“Tiếng này truyền xuống cọc rõ hơn đứng trên đây.”
Kha buông tay khỏi chốt. Hôm nay mồng bảy, cậu chỉ tới đối lại phần kê của buổi thử trước, không có vật thuê trên giá. Cậu hỏi bà đã nghe ở đâu, bà chỉ xuống chân sàn.
“Hồi nấu cơm cho thợ, bếp sát lối gỗ. Lúc ngồi nhóm lửa, có quãng rền vào tai trước khi người trên máy gọi nhau.”
Thợ vận hành nước đang cầm thanh đo nghe vậy thì cười.
“Bà đứng bếp biết máy chạy thế nào mà nhận? Dưới cọc còn thuyền va, người đi, cả thúng hàng ném xuống.”
Bà Huệ kéo bó bao lại, vẻ mặt khép đi. Kha nhớ những chỗ bà từng nói không nhớ ở lần hỏi tiếng gõ. Lần này bà chưa nhận một nguyên nhân nào, người thợ đã gộp lời nghe thành ý muốn làm người vận hành.
“Bà chỉ cho ta chỗ đặt tai được không?” cậu hỏi.
“Ở đây còn nghe được hay không ta chưa biết.”
“Vậy thử ở đây trước. Ta muốn tự nghe.”
Cậu nhờ người trông bến cho xuống phần sàn thấp còn khô, tránh đường dây neo. Người thợ vận hành nước khóa thanh dẫn trong lúc họ tìm chỗ, không để người cúi sát cọc rồi mới chạy thử. Bà Huệ đi dọc hai bước, chọn mặt gỗ chưa bị vải ướt phủ, đặt tay thử độ rung trước.
“Tai ở gần đây. Không phải ép cả đầu vào.”
Kha làm theo. Mùi gỗ ẩm và muối cũ gần sát mặt. Lúc trên sàn có người đẩy thùng, cậu nghe một tiếng dồn qua rất rõ, cả lòng bàn tay cũng nhận được. Bà Huệ bảo đó là tiếng người đi, chờ hết rồi mới nghe máy.
Người thợ nhìn từ trên xuống, hỏi có cần cho trục chuyển ở tải nhỏ như ca đang kiểm không. Kha nhờ ông giữ đúng mức, báo trước lúc bắt đầu và ngừng; phần dưới không ai tự đổi máy. Cậu ở ngoài đường neo, Nghiêm đứng trên bậc nhìn được cả chốt lẫn chỗ cậu đặt tay.
Trục chuyển. Tiếng rền truyền qua gỗ thấp hơn tiếng Kha nghe đứng cạnh giá, phần cuối có một quãng lặp ngắn. Cậu rời tai, nghe bằng không khí rồi đặt lại, nhận ra hai cách nghe làm những phần khác nhau nổi lên.
“Ta nghe được,” cậu nói.
Bà Huệ không tỏ ra thắng ai. Bà chỉ hỏi quãng cuối có dứt hẳn không. Kha nghe thêm khi người thợ cho ngừng, nhận tiếng vẫn còn rất ngắn sau lúc chốt về. Cậu chưa biết nó từ trục, chân kê hay chỗ dây đang tì vào cọc.
Kha xin ngừng để đổi người nghe, không để bà phải chờ máy chạy mới luồn qua lối hẹp. Bà Huệ nhắc cậu cất chiếc gáo bên chân kẻo ai cúi xuống lại làm rơi, rồi tự ngồi tránh sang bậc khô. Chỗ bà vừa chỉ không có gì trông như dụng cụ nghề; chỉ một mặt gỗ nhẵn và khoảng tránh được tiếng bước. Nếu không có bà dừng lại lúc đi giao bao, cậu có lẽ vẫn đứng trên sàn, cố ghép tiếng mình nghe với những điều đã đo ở giá.
Người vận hành nước tự xuống. Ông đặt thanh đo sang chỗ khô, thử nghe một lần rồi ngẩng lên, bảo đúng là ở đây rõ hơn phần mình đang tìm trên mặt sàn. Ông xin bà chỉ lại vị trí, không còn hỏi người đứng bếp có đủ nghề không.
Kha nhường chỗ, hỏi bà lúc trước đã nghe quãng giống vậy trong điều kiện nào. Bà nhớ nồi cơm đặt bên bậc, người trên máy vẫn đang làm; hôm nào mưa hoặc thuyền va nhiều thì lẫn hết. Bà không nhớ được buổi nào là trước hay sau ngày xảy ra chuyện ở Khê Nham.
“Có phải đúng máy này không?” Kha hỏi.
“Không. Ta nói tiếng có quãng giống. Đồ dưới bến thay bao lần rồi.”
Cậu nhắc lại để người thợ cùng nghe. Ông xin bà đứng chỉ trên mặt sàn chỗ bếp cũ nằm, để mình hiểu vì sao người ngồi thấp nhận tiếng khác người đứng giữ trục. Phép thử hôm nay chứng được có đường nghe qua cọc, chưa nối tiếng cũ của bà vào một máy hoặc một tai nạn cụ thể. Người vận hành nước bảo sẽ thử đối chân kê trong ca sửa, nhờ Kha để bản ghi vị trí cho mình.
Bà Huệ nhấc bó bao, thấy một mép bị nước bắn ướt. Kha cúi giúp xếp lại, hỏi có cần đưa tới chỗ vá không. Bà bảo còn phải mang sang kho trước bữa trưa, đã mất một lúc ở đây rồi.
Cậu cùng bà khiêng phần nhẹ qua lối xe. Đi được một đoạn, bà hỏi nếu tới lần nữa mà mình không nhớ thì có làm cậu khó xử không. Kha nói bà cứ bảo không nhớ; điều hôm nay cậu đã tự nghe không phải nhờ bà kể chắc mọi chuyện cũ mới giữ được.
Bà gật đầu, chỉ cậu đặt bao ở bậc khô. Trở lại sân, người vận hành nước đã chuyển miếng chèn chân giá sang vị trí khác để đối, chưa dám ghi nguyên nhân. Ông đưa Kha chỗ đứng bên cạnh, nhờ nghe lại sau khi báo đổi. Cậu rửa tay rồi xuống bậc, lần này biết phải chờ tiếng xe đi hết qua sàn trước khi đặt tai.