Anh thợ trẻ tới ngày hai mươi hai, áo vẫn cài lệch một khuy vì vừa bị gọi khỏi chỗ nhào đất. Chủ lò đặt phiếu trước mặt anh, hỏi ai cho đổi lớp men. Anh nhìn mẫu cạo, rồi nhìn đĩa vụn, không trả lời ngay. Kha kéo chiếc ghế trống ra, nhưng anh chỉ đứng sát mép bàn.
“Ta hỏi ai cho đổi,” chủ nhắc lại.
Anh lấy từ túi áo một tờ gấp tư, mở bằng những ngón tay dính đất. Đó là phiếu pha lớp phủ bán sẵn, có lượng nước, số lần quấy và dấu nhận việc của anh ở cuối. Chỗ hẹn tiết kiệm củi đã được gạch bên lề; mép giấy sờn như từng cầm nhiều lần trong gian ẩm.
“Tôi làm theo cái này. Mua về có cả phiếu.”
Chủ lò bảo phiếu là để tham khảo, người làm phải biết đồ có hợp không. Kha không chen ngay. Cậu xin anh kể từ lúc nhận bột tới lúc hong mẫu, hỏi từng chỗ cần để đối mặt cạo. Khi hỏi tới lần đốt, anh chỉ người coi kho đứng cửa, bảo đã xin củi theo phần cấp chứ không lấy thêm.
Người coi kho nhận. Ông cũng nhớ chủ đã dặn giảm củi nếu lớp phủ mới dùng được. Chủ lò quay đi, nói không ai bảo phủ thứ chưa rõ lên bộ nối đang làm việc. Không khí trong phòng chật thêm dù cửa vẫn mở.
Kha nhìn dòng dấu nhận ở cuối phiếu. Anh thợ không phải người tự tìm được một công thức lạ rồi giấu cả lò. Nhưng nét tay ở đó cũng không biến mất khi anh nói làm đúng giấy. Cậu hỏi lần phủ xong ai kiểm mặt dưới, có để lại miếng thử riêng hay không.
“Không có. Màu lên giống mẫu cũ.”
“Có thử lúc nguội không?”
“Có xoay lúc lắp. Chưa nổi lửa.”
Cậu đưa hình mặt cạo qua. Anh cúi nhìn, lần đầu ngồi xuống. Màu ngoài đúng là giống; lớp nhạt bên dưới thì anh không biết tới. Kha nhờ anh chỉ chỗ phiếu bảo lấy màu làm chuẩn. Anh tìm một lúc, ngón tay dừng ở dòng cách quấy, rồi rút lại. Phiếu không ghi phải coi màu là đủ, cũng không chỉ cách thử với lõi cũ.
Chủ lò thở mạnh, nói vậy anh đã ký nhận bừa. Anh bật dậy, ghế cạ nền kêu chói, bảo nếu phải biết hết thì đã chẳng làm công theo phiếu. Kha giữ mép hình để khỏi bị gió hất vào đĩa vụn, đợi hai người thôi nói chồng nhau.
“Phần anh làm có thể đối với phiếu,” cậu nói. “Đúng lượng và cách đã ghi thì phải nhận là đúng phần ấy. Nhưng phần anh ký đã phủ và thử lắp, vẫn cần anh đứng vào lần kiểm lại. Không thể đẩy sang người bán bột rồi thôi.”
Anh nhìn cậu. “Vậy hỏng đâu tôi chịu hết?”
“Ta đang hỏi đã làm gì. Chưa có chuyện bắt anh trả cả mẻ vì một chữ ký.”
Hạc mang phiếu mua vật liệu tới đối với tờ trong túi anh. Lò đã chọn mua hỗn hợp để giảm củi, người coi kho cấp đúng bao, anh làm theo lượng trên phiếu. Phần kiểm sau nung chưa ai ghi thành bước phải làm cho bộ nối này. Chủ lò đọc tới đó, muốn lấy giấy về tự sửa. Kha xin giữ bản đối trước khi thêm bước mới, đừng để tờ ngày hôm nay trông như đã luôn có đủ.
Buổi chiều họ chuyển sang bàn thử ngoài hiên. Anh thợ trẻ lấy chính hỗn hợp còn lại trong bao đã đối dấu, pha một lượng nhỏ trên miếng thử do lò cho. Thợ cả trông phần nung, Kha ghi cách phủ và các mốc chờ. Không mở thêm mộng, cũng không cạo hai mẫu nguyên đã buộc dấu. Họ chỉ cần xem cách anh làm có cho ra những lớp giống mẫu hỏng hay không.
Lúc quấy, anh tự dừng vì bột còn vón, hỏi có cần quấy thêm cho đẹp không. Kha bảo cứ làm đúng cách đã làm lần trước rồi ghi chỗ vón, không giúp kết quả bằng một thao tác mới. Anh mím môi, đặt que xuống ở đúng lượt đã kể. Đó là lần đầu trong ngày cậu thấy anh chủ động giữ một phần có thể bất lợi cho mình.
Chủ lò tới xem trước khi miếng thử nguội. Ông không còn bảo cứ đưa lỗi cho anh thợ, nhưng hỏi mất thêm một buổi ai gánh. Hạc nhắc phần công kiểm theo việc của lò phải tính cho người làm; không thể gọi tới đối trách nhiệm rồi lấy luôn ngày công ấy miễn phí. Ông chủ nhận ghi lại, chưa chốt hết phần thiệt hại.
Anh thợ hỏi nếu lần thử này làm giống lớp đã cạo thì có được coi là hết lỗi không. Kha bảo nó chỉ giúp biết đường làm ra lớp ấy, còn phải xem phiếu có hợp bộ nối và ai nhận kiểm. Cậu cũng đã ký phần mình sau những lần thử; nếu bỏ sót, không thể lấy việc anh pha đúng để che cho chữ ký ấy.
Anh thợ ngồi lại trông miếng thử khi mọi người đi ăn. Kha đem cho anh một bát, kéo ghế ngồi ngoài vùng nóng. Hai người chưa thành thân thiết vì cùng bị trách. Nhưng khi Kha hỏi ngày mai có thể tìm bao cũ và phần bột ở đáy không, anh gật đầu, nói sẽ để nguyên chỗ đã thấy, không đổ sang bao mới cho gọn nữa.