Lò nhỏ của người thợ tráng gốm nằm sau dãy nhà sát bến. Ngày mười bốn, ông cho Kha, Dung và Hạc mượn một đoạn ca giữ nhiệt, với điều kiện chỉ thử mức đang dùng và dừng trước lúc thay mẻ. Không ai được vì một câu hỏi mà làm hỏng hàng chờ nung.
Kha mang bộ dẫn khí tập và ba vòng gốm làm mốc tới, không đụng vào ba vật thuê. Một người mới ở lò nhận đứng giữ mồi khí, thợ cả vẫn trông lửa bên cạnh. Người từng dự buổi thử bỏ chuông cũng tới xem, còn người đi chuyến xa chưa về, không được gọi như đã có mặt đủ.
Dung kiểm cách báo nhiệt rồi để nguyên các dấu đang dùng. Hôm nay họ không che màu hoặc đổi tiếng cùng lúc. Người mới làm theo chỉ dẫn thường ngày trước, không nhận thêm một lời đếm.
Mỗi lần thấy lửa hạ, anh vội bù một chút, rồi lại sợ quá tay mà rút ngay. Ngọn lửa không tắt, nhưng dấu nhiệt chao qua lại khiến người thợ cả phải nhắc giảm. Sau vài lượt, ông cho ngừng để người giữ nghỉ tay, không đợi sai thành hỏng mới tính.
Kha nhớ vai mình ngoài sân, bỗng muốn bảo giữ qua đủ quãng thì vẫn là ghì người. Nhưng ở đây trước mặt là một lò đang cần giữ nhiệt đều, không phải chốt đã đi hết đoạn rồi chỉ còn bàn tay cố níu.
Lần sau, họ giữ cách báo và mức lửa cũ, thêm lời nhắc quen do thợ cả đọc. Người mới thở theo, tay bớt giật giữa bù và thu. Dấu nhiệt vẫn có lúc lệch, nhưng không chao nhanh như trước; ông thợ không phải chen vào từng quãng.
“Dừng nghỉ,” Dung nói khi anh bắt đầu nâng vai.
Anh rút tay, nhìn sang thợ cả chờ bị chê. Ông chỉ cho xem dấu nhiệt đã giữ, bảo quãng vừa rồi làm được, còn không được lấy vậy để kéo ca dài hơn sức. Kha cầm chén nước cho anh, lần này không thấy câu giữ hơi tự nó đáng ngờ như lúc mình suýt ép hỏng vai.
Người dự buổi trước hỏi có phải thế là cách dạy vẫn đúng. Dung bảo họ vừa thấy nó giúp một người mới trong việc giữ nhiệt này, chưa nói mọi cơ thể, mọi tải hoặc lúc lò nguội. Kha gật đầu, nhận phần nói tiếp với người đang giữ mồi.
“Ta đã đem quãng giữ ấy ra chốt gỗ ở sân. Chốt hết việc rồi, ta còn cố theo. Ở đây lửa vẫn cần người giữ.”
Người mới cười, bảo nếu không có thầy nhắc anh cũng dễ nhìn một chỗ rồi quên chỗ khác. Kha không gọi đó là chứng cứ mọi chuẩn đều tốt. Nhưng nó đủ làm ý nghĩ những buổi học chỉ dạy người ta bỏ qua cảm giác trở nên thiếu một nửa.
Thợ cả cho họ xem phần giấy tập đang dùng. Kha xin chép nhịp và điều kiện lò nóng, được đồng ý nhưng không chép tỷ lệ vật liệu mẻ hàng. Dung hỏi giấy cũ hơn còn không. Ông tìm một lúc, chỉ thấy bản thay sau đợt học chung, bản trước đã trả về nơi cấp dụng cụ.
“Trước lớp ấy ông dùng cách gì?” Kha hỏi.
“Ta học từ người cũ. Không có giấy ở đây, nhớ bằng miệng thì sẽ lẫn với cách đang dùng.”
Câu trả lời khiến cậu nhìn lại thanh dẫn trên bàn. Muốn biết điều gì đã đổi, họ cần một vật từng hoạt động trước khi cách dạy này được dùng rộng, cùng người giữ đủ lai lịch. Mua món nhìn cổ hoặc xin một người kể cổ không tự tạo ra mốc ấy.
Dung hỏi có thể tìm một mẫu còn chỗ dùng và ngày nhận được đối không. Thợ cả bảo bên lò lâu năm có khi giữ, nhưng không hứa ai chịu cho người lạ xem. Ông chỉ có quyền cho thử ca của mình, không cấp lời thay các lò khác.
Kha nhờ Hạc nhớ điều kiện khi đi hỏi hàng: vật đã hoạt động, còn nguồn và khoảng dùng trước lớp, không chỉ một món được rao là đồ cổ. Hạc nhắc như vậy sẽ hẹp đường tìm, nhất là ai cũng muốn bán kèm chuyện đáng giá. Cậu chấp nhận, nói nếu thiếu giấy thì ghi thiếu, đừng lấy năm người bán ước chừng làm ngày đã biết.
Người mới hỏi chiều có được giữ một đoạn ca nữa không. Thợ cả bảo cứ theo lịch có người trông, giữ được mồi hôm nay không thành quyền nhận cả lò ngày mai. Anh nhận, tự dọn miếng lót tay và hỏi lại quãng nào cần gọi thầy. Kha nghe cuộc trao đổi, thấy lời nhắc có ích khi đi cùng một người còn chịu nhìn tay học trò, không chỉ một hàng nhịp được chép rồi giao đi.
Đến giờ thay mẻ, họ dọn ngay. Người mới trở lại ca thường, thợ cả đứng gần để anh không tự kéo tải vì vừa được khen. Kha phụ đưa giá khỏi lối củi, kiểm các vòng gốm làm mốc đã nguội rồi mới gói lại.
Trước khi ra, ông thợ gọi cậu xem hai dấu nhiệt trên bảng. Chúng không thẳng đẹp như hình vẽ nhưng vẫn nằm trong khoảng mẻ này chịu được. Kha nhìn, hiểu thành quả ở lò không giống một chữ đúng tròn trịa đem về gắn lên mọi bài tập.
Ngoài ngõ, gió bến lạnh hơn hẳn không khí cạnh lửa. Vai cậu dễ chịu khi thả tay đi bộ. Hạc vừa đi vừa hỏi lò nào còn dùng đồ cũ và đang cần một thợ vá. Kha bảo phải hỏi cả họ thiếu gì; một chỗ cho xem vật hiếm chưa chắc chờ được cậu tới chỉ để nghiên cứu.