Sáng mồng tám, Kha theo người coi kho đi chọn củi. Cửa gian cuối mở ra, mùi gỗ khô thoát xuống sân. Những thanh chẻ được kê khỏi nền, đầu gỗ sạch, không ướt như đống dưới mái ngoài. Cậu vừa cúi nhặt một thanh thì người coi kho đặt tay lên bó dây chắn trước mặt.
“Chỗ này chưa được dùng.”
Kha nhìn qua vai ông. Củi chất gần chạm xà, đủ cho nhiều buổi thử nhỏ. Người coi kho chỉ dấu trên dây, bảo số ấy đã thế chấp cho người ứng tiền lò. Chủ vẫn giữ kho nhưng muốn rút bó nào phải có người kia nhận, không thể thấy củi ở nhà mình rồi tự đốt.
Ra ngoài, Kha gặp chủ lò đang chờ. Ông hỏi cần bao nhiêu, nghe xong liền bảo thử ít thế thì cứ lấy trước. Người coi kho không đi, chỉ cúi nhìn chìa khóa. Sau một lúc, chủ phẩy tay, gọi Hạc cùng tới nhà người giữ quyền củi.
Đường qua sân phơi bỏ trống. Kha mang theo bản thử đã sửa: chưa dùng bơm, chỉ nung một bộ nối nhỏ rồi đo khi nguội, cần củi khô để các lần đốt đỡ chênh. Cậu không muốn lại xin một thứ mà đến lúc dùng mới biết người đứng cạnh có quyền ngăn.
Người chủ nợ nghe xong không nhắc tới lời chủ lò xin lấy trước. Ông đẩy ba khóa cũ ra bàn. Một chiếc bị kẹt khi trời ẩm, một chiếc có lẫy trượt, chiếc cuối đã tháo nắp, các chốt nằm trong bát sứ.
“Sửa được thì ta cho rút phần củi để thử. Đừng hứa thay tiền nợ.”
Hạc kéo bát sứ về phía sáng, hỏi đủ chốt chưa, ai tháo và khóa còn giữ thứ gì. Kha nghe rồi nhấc từng chiếc. Đây là việc trong nghề cậu, nhưng không thể nhìn mặt ngoài mà nhận cả ba đều sửa được. Cậu xin thử khóa kẹt trước, nếu thân nứt thì phải đối lại phần công.
Chủ nợ đưa chìa. Kha tra vào, gặp sức cản liền rút, soi vệt gỉ ở miệng. Người ấy nhìn tay cậu, hỏi không dẫn khí cho nhanh sao. Cậu bảo phải xem chỗ nào đang mắc, ép qua có thể mở một lần rồi hỏng hẳn. Chủ lò ngồi bên cạnh nhúc nhích chân, không chen lời.
Chiều, ba món được mang về bàn dưới hiên lò, có giấy nhận và phần đổi công rõ ràng. Quyền rút củi chỉ cho lượng đã định dùng thử, người coi kho ghi từng bó; nợ cũ của lò giữ nguyên. Nếu cần đốt thêm, họ phải bàn tiếp. Kha không được lấy công sửa khóa thành quyền mở cả kho.
Cậu làm chiếc đầu tới tối. Bên trong không chỉ có gỉ; một chốt từng được giũa vội đã lệch vai, cạ vào rãnh mỗi khi thân khóa hút ẩm. Cậu giữ phần cũ cho chủ xem, sửa mặt cạ rồi thử trên gá. Thợ cả giúp tìm góc kê, không nhận sửa thay để cậu chạy qua việc bơm.
Ngày mồng chín, người chủ nợ tới nhìn chiếc khóa đã mở được. Ông tra chìa ba lần liền, Kha xin dừng để đổi vị trí gá. Khóa treo trên cửa chịu sức kéo khác khóa nằm bàn. Họ đem thử ngay ở cửa kho phụ, để người vẫn dùng nó tự đóng mở. Đến lần đóng có vật tì phía trong, chìa mới hết nặng như trước.
“Cậu định dùng buổi sửa này xem cả thứ gì nữa?” Hạc hỏi lúc người kia đi.
Kha chỉ thanh dò kê cạnh gá. “Ta muốn biết chốt thay nóng và nguội thế nào trước khi giao. Có thể tranh thủ tập cách đo khe cho bộ nối.”
“Vậy ghi hai việc riêng. Chủ cần khóa dùng được, không cần chịu tiền cho cuộc thử của cậu.”
Kha dời mẫu riêng sang mép bàn. Cậu thử phần khóa đúng tải và cách dùng đã nhận, còn thanh đồng nhỏ của mình chỉ làm mốc tập tay lúc chờ. Không lấy nó thay vòng gốm, cũng không bảo cùng nguội là cùng co. Thời gian chờ giúp cậu nhận ra mình thường nhìn màu dò quá lâu mà quên kiểm vị trí thước.
Chiếc thứ ba tốn gần hết ngày mồng mười. Một chốt thiếu được tìm lại trong mảnh giấy gói, không phải đúc mới. Kha lắp xong, để người chủ nợ tự chọn thứ tự thử ba khóa. Khi ông chịu nhận, người coi kho mới cắt dây một bó củi khô theo phần đổi công, mang tới gian thử trước mặt họ.
Chủ lò muốn nhân lúc có củi đốt một mẻ nhỏ cho khách gấp. Kha nhìn bó củi vừa được giao, bảo phần ấy chỉ đủ những lần đo đã ghi, không thể hứa đồng thời cho hàng bán. Ông bực, nhưng người chủ nợ nhận đúng lời cậu và cho buộc phần còn lại.
Hạc ngồi tính ngày dưới hiên. Ông nhắc chuyến trở về Bến Rêu mất bốn ngày, quay lại cũng bốn, không thể dành hết cuối tháng cho lò. Kha lấy lịch đã nhận ra đối, đánh dấu ngày hai mươi lăm phải rời nơi này. Chủ lò nghe được, hỏi nếu lúc ấy mẫu đang tới bước quan trọng thì sao.
“Phải để người ở đây biết dừng trước hôm ta đi,” cậu đáp. “Nếu chưa bàn giao được thì chưa chạy bước đó.”
Người coi kho ôm bó củi đi trước, gọi cậu sang chọn chỗ kê. Kha cất ba biên nhận khóa rồi theo. Lần này gian thử có nhiên liệu thật, song mùi gỗ khô làm cậu nghĩ tới bàn tay vừa cắt dây nhiều hơn ngọn lửa sắp được nhóm.