Sáng mười tám tháng tư, người giữ nước dẫn Kha ra bờ ruộng trước khi lò nổi lửa. Anh mang một que đánh dấu, cắm xuống chỗ nước phải tới trong phiên hôm nay. Bùn quanh gốc lúa đã se mặt. Kha thử đặt chân gần mép, người kia lập tức kéo khuỷu tay cậu về phía cỏ.
“Bờ mới đắp. Dụng cụ để trên này.”
Thợ cả và người coi bơm tới sau, khiêng giá thử thấp qua lối xe. Họ đặt bộ nối trên hai chân kê, dùng đường vòng tải nhỏ đã được chủ lò cho lắp, để nước trả về mương chứ không hút thêm ngoài phần lò. Chốt đôi và dây giữ được đối lại trước khi mở. Kha nhìn tới chiếc que ngoài ruộng; đứng ở giá vẫn thấy nó, nhưng không thấy hết rãnh dẫn phía xa.
Người giữ nước gọi thêm người bên ruộng nhìn cuối rãnh. Chủ lò hỏi có cần nhiều người đến vậy không. Anh bảo nếu chỉ nhìn nước ở đầu mương thì lần nào cũng tưởng đủ. Kha dịch bát đựng dụng cụ khỏi lối, nhường chỗ cho người vừa tới đặt đôi dép xuống.
Lượt chạy bắt đầu bằng tay quay chậm, rồi thợ cả giữ phần tải đã nhận. Kha dẫn khí thấp, mắt theo thanh dò trên bộ nối. Nước chảy qua đường vòng, không giật từng quãng như bơm hôm trước. Người coi bơm đếm phao, Hạc đứng ngoài dây ghi mốc đầu. Miên không có mặt; nàng đã báo buổi này phải đối lịch việc với nhóm xe.
Qua đoạn nguội dễ mất khe, trục còn quay. Kha xin giữ thêm đúng quãng đã hẹn rồi ngừng. Dây không phải nhận cú kéo mạnh, chốt vẫn ở dấu. Cậu đợi thợ cả báo hết tải mới cùng kiểm khoảng hở. Trên mẫu thử đã gia công, ống lót có khe làm được phần nhỏ họ đang nhìn.
Chủ lò bước ngay tới bờ, hỏi người giữ nước đã thấy chưa. Anh không nhìn bộ nối nữa. Anh lội ra nhổ que đánh dấu, đổi nó xuống thấp hơn một đoạn rồi quay lại, bùn bám tới đầu gối.
“Thấy rồi. Chạy êm. Nhưng nước chưa tới đây.”
Hạc hỏi cần chờ thêm bao lâu. Anh lấy que vạch một đường trong bùn, chỉ phần ruộng phía sau, bảo còn cả hai dải chưa nhận nước từ sáng. Kha đi cùng tới cuối rãnh. Dòng tới đó mỏng hơn hẳn chỗ đứng thử, phải lách qua những gốc cỏ vừa được nhổ dở.
“Khơi đoạn này lên có nhanh hơn không?” cậu hỏi.
“Có chút. Chúng ta vẫn khơi. Không đủ bù giờ ông lò đang muốn lấy.”
Một người đàn bà cầm bàn gạt đứng ở rãnh bên, hỏi tối nay có phải canh nước tiếp không. Chủ lò nói thợ cũng đang chờ hết đêm này sang đêm khác, đất nhào phải bỏ. Chị nhìn về mái lò rồi lại cúi gạt bùn khỏi miệng rãnh, không bảo người trong đó chẳng mất gì.
Kha đứng giữa lối hẹp, bỗng thấy câu “không lấy thêm nước” trên giấy vẫn chưa đủ. Máy có thể chạy trong phần đã chia mà làm nguội đúng lúc ruộng cần dòng liền, kéo phiên của cả hai bên dài ra. Thử ổn một đoạn không khiến ngày hôm nay có thêm giờ.
Chủ lò muốn chạy máy lâu hơn để bù tốc độ thấp. Người giữ nước lắc đầu. Họ đã nhận phần giảm vào giờ khác, không thể giảm luôn buổi còn lại khi cây đang cần. Anh nói chậm, mỗi lần chủ chỉ về lò thì anh lại chỉ chiếc que cắm ngoài ruộng.
“Vậy giảm giờ chạy lò trước,” Kha nói.
Chủ quay sang cậu. “Ngươi sửa máy cho ai?”
“Cho lò. Nhưng cách vừa thử cần giờ nguội và trả nước. Ta không thể tính phần đó như không dùng gì.”
Ông bước khỏi bờ, giũ bùn trên giày mạnh tới mức mấy giọt bắn vào chân giá. Kha không đuổi theo ngay. Cậu hỏi người giữ nước phiên nào cần dòng liền nhất, nhờ anh đánh lên bản lịch bằng chính cách gọi ở đây, rồi đem về mái che cùng bàn.
Đến trưa, họ bỏ một khoảng chạy lò khỏi dự tính trước mắt, giữ phần ấy cho ruộng. Chưa ai gọi đây là lịch nghiệm thu. Người coi bơm phải nhìn lượng trả trong mỗi buổi thử, người cuối rãnh được báo trước, có quyền gọi nếu nước không tới mốc đã hẹn. Phần hàng chậm do giảm giờ, chủ lò giữ lại để tính khi bàn phí.
Kha giúp chuyển giá thử lên khỏi bờ. Người coi bơm hỏi mai đem giá xuống nữa không. Cậu bảo đợi đối giờ với người cuối rãnh, đừng chở xuống rồi để mọi người phải nhường vì đã mất công khiêng. Khi hai người thợ nhấc chân cuối, nước nhỏ từ gỗ xuống thành vệt đen. Bộ nối vẫn xoay nhẹ trong tay thợ cả, một kết quả cậu đã mong từ ngày tới lò. Ngoài kia, người đàn bà tiếp tục gạt bùn, không có lý do để vui chỉ vì một chiếc trục vừa quay được.
Trước khi về, người giữ nước gọi Kha lại, đưa chiếc que ban sáng. Anh nhờ cậu để cạnh bản lịch, mai đừng lấy mức ở đầu mương làm mức của ruộng. Kha cầm nó đi qua sân lò, đầu que còn ướt bùn, tránh để chạm vào những mẫu gốm đã buộc dấu.