Xe vật tư rời Dốc Sậy sáng ngày thứ ba mươi. Tầm ngồi trên thanh ghế cạnh người đánh xe, giữ hòm mẫu giữa hai chân. Mất nửa ngày đường, họ tới lò lúc thợ đang đổi người kéo xe goòng. Bụi cát bám trắng mép giày, dưới mái có mấy sọt nguyên liệu còn buộc thẻ của sân nhận hôm qua.
Trần Sách đứng cạnh bàn sửa, tay áo xắn quá khuỷu. Ông hỏi đường dốc đã đi được chưa. Tầm đáp đã chạy đủ lịch giảm, có người thay và số đo, muốn tăng lại phải kiểm. Thầy gật đầu, quay sang chỉ bộ vỏ đặt trên giá.
“Vậy xem món này. Thay xong phải kịp mẻ sau.”
Tầm đặt hòm vào chỗ khô, đưa phiếu nhận khám cho người quản vật tư. Người ấy giữ chìa kho phụ kiện, bảo xong phần vỏ mới dẫn anh đối mẫu. Anh không tự đi tìm thùng có thẻ, theo thầy vào gian máy trước.
Bộ vỏ mới sạch và lạnh hơn phần máy đang nghỉ bên cạnh. Một người thợ lau hết dầu giữ mặt, chỉ những mép đã tiện đúng theo bản cũ. Trần Sách nói vỏ cũ không đáng giữ nữa, đã có dấu rạn sau mẻ lớn; khách cần hàng, ngừng thêm sẽ mất đơn. Ông muốn Tầm kiểm phần lắp và ký trang khám để ông chốt giấy nghề.
Tầm hỏi vỏ mới đã chạy ở tải nào. Người thợ đáp chỉ lắp khô, chưa lên mẻ. Ca sau sẽ nhận phần nguyên liệu vừa tới để bù ngày thiếu. Ngoài sân có tiếng kéo sọt nặng, tiếng người gọi nhau chia thêm một ca khi trời tối.
Anh đặt thước đo mép nối, xem chỗ kê và đường cấp. Những phần nhìn được đều vừa, chưa có rạn trên mặt ngoài. Đầu ngón tay anh chạm thân vỏ, lạnh theo kim loại nằm dưới mái lâu giờ. Trong lúc người thợ đi lấy bản lắp, anh giữ tay yên, thở đủ bảy nhịp.
Một đường rạn hiện ra dưới ngón tay, mảnh và tái, chạy xéo từ mép bệ tới lỗ ghép. Bề mặt còn nguyên bỗng có lớp vỡ khô bên dưới, không kèm lửa hay một người ngã. Anh nhìn được điểm tách rồi mất nó khi rút tay. Mặt kim loại vẫn nhẵn, chỗ lau dầu phản sáng như trước.
Tầm lấy bút ghi cuối buổi trưa ngày thứ ba mươi, vỏ mới trên giá. Anh vẽ riêng đường rạn, gấp trang vào trong trước khi người thợ trở lại. Không có giờ mẻ hỏng trong hình, không có thứ gì cho anh biết vật liệu hay nhiệt gây ra nó. Nhưng ca lớn đang được xếp bằng những sọt đã ở ngay ngoài sân.
Trần Sách đưa trang khám, giục anh ghi phần vừa xem. Tầm không nhận bút của thầy, chỉ vào ô kết quả trống trong sổ mình.
“Con mới kiểm mép lắp. Chưa đo một chu trình, chưa thể ghi thay xong là chạy được mẻ lớn.”
“Vỏ cũ rạn, vỏ mới đúng cỡ. Còn muốn đo gì?”
“Xin lịch tải, giờ hồi và người giữ ngắt. Con cần xem cả máy, không chỉ vỏ.”
Thầy nhìn anh, vẻ mệt nổi rõ khi bỏ chiếc khăn khỏi vai. Ông đã dàn người chờ thay, phía sân có khách ngồi từ trước trưa. Nếu Tầm không ký, sẽ phải gọi người khác hoặc để ca đứng. Anh biết mình lại sắp làm điều khiến người trả tiền khám không muốn nghe.
“Con xin giữ dừng mẻ lớn này trước,” anh nói. “Không lắp xong rồi chạy trong khi chờ con đo. Nếu xưởng muốn người khác xem, xin để họ nhận điều kiện và đo trước khi khởi.”
Người thợ đặt bản lắp xuống, nói lò đã ngừng để đổi vỏ, có thể giữ khóa thêm nhưng cần người chủ xưởng đồng ý. Trần Sách đi gọi người ấy. Tầm đứng lại cạnh máy, không tự lấy chìa hay sai thợ rời ca. Anh nhờ họ giữ nguyên lịch nguyên liệu đã chuẩn bị để lúc bàn không ai tính hụt phần đang đợi ngoài sân.
Chủ xưởng tới, hỏi Tầm nhận xem tới khi nào. Anh xin ở lại đo chu trình và đối vỏ, công phần nào làm rõ phần ấy; hôm nay chưa xin chạy thử ngay. Sau cuộc nói chuyện ngắn, chủ xưởng đồng ý giữ dừng mẻ lớn đã hẹn, cho chuyển nguyên liệu về chỗ chờ khô, báo ca tối chưa khởi. Người vận hành nhận giữ khóa, ghi việc dừng tại bàn máy. Đó là việc làm thật, không phải lời hứa đợi Tầm ăn cơm rồi tính.
Thầy trả lại trang ký còn trắng, bảo anh thu xếp ở lại nhà thợ. Tầm nhận, bỏ ý về chợ tìm thêm món sửa dễ lĩnh công. Anh xin đừng bỏ vỏ cũ trước khi đối, người thợ nói nó còn gắn ở phía kia bệ, mai muốn tháo ra phải tính người và giờ riêng.
Tối xuống, Tầm cẩn thận chèn lại hòm ruột van dưới giường mượn, nghe ngoài sân người ta dời những sọt chờ khỏi đường xe. Anh mở trang chu trình trắng cạnh hình rạn riêng. Ngày mai anh phải tìm ra điều người khác đo lại được, trong một lò đã chịu bỏ mẻ tối vì lời anh.