Sáng ngày thứ ba mươi tám, Tầm kiểm bộ tay gá sẽ dùng cho bàn thử. Người thợ định đưa nó qua chỗ hàn vào buổi chiều, ngày mai kẹp khuôn nhỏ. Lịch đã ghi trên thẻ việc, hai đầu khớp chưa được thay từ lúc chuyển máy sang gian này.
Gần một tuần qua anh không thử đọc thêm. Việc lấy mẫu, sửa xe và theo ca thấp đủ kín ngày; chạm bất cứ vật gì cũng không khiến anh biết mình đang hỏi đúng chỗ. Hôm nay, lúc đặt tay trên cánh gá lạnh, anh giữ hơi đủ bảy nhịp.
Một vết xước sáng xuất hiện gần chốt đầu. Nó ngắn, ăn ngang mép sơn và để lộ nền kim loại bên dưới. Không có chân gá gãy, không có khuôn đổ. Anh rút tay, soi chỗ ấy rồi ghi đầu buổi sáng, tay gá chuẩn bị dùng, một vết xước chưa có ở hiện tại.
Tầm không thấy nhẹ lòng. Bàn kẹp vẫn hơi nghiêng khi người thợ thử bằng khối trơ, chân bên trái nhấc lên một chút rồi trở lại. Anh đã thấy chỗ yếu ấy trước khi đọc; hình xước không thay thế được điều vừa nhìn bằng mắt.
Anh nhờ người thợ giữ nguyên khối, lấy thước kiểm khoảng hở dưới chân. Một miếng chêm cũ nằm lệch về mép, nhưng kê lại vẫn còn độ rơ. Nghi sang xem khi nghe tiếng gọi, mượn đồng hồ dịch chuyển tại bàn máy của xưởng, đặt ở đầu thấp. Họ lặp bằng cùng khối trơ, kim trở về chậm sau khi bỏ tải.
Người thợ nói bộ gá dùng được nhiều năm, cứ lót dày là xong. Anh đang cần mang nó qua hàn, nếu bỏ chân cũ thì việc ngày mai không kịp. Tầm thử siết ở mức cho phép, thấy một phần ren không giữ đều. Thêm chêm chỉ làm bàn đứng thẳng khi chưa nhận lực ngang.
Nghi yêu cầu bỏ khối trơ xuống trước khi tháo nắp chân. Bên trong, lỗ chốt đã giãn và mép giữ có một đường mẻ cũ. Tầm đưa đèn tới gần cho người thợ tự xem. Anh không nói mình vừa thấy một hình khác, cũng không giả như hình ấy đã báo chính xác chỗ này.
Trần Sách tới, hỏi đã hỏng món gì nữa. Tầm chỉ số đo và đầu ren. Ông đặt tay lên bàn, tự thử một lượt nhỏ sau khi mọi người đứng ra. Khi chân nhấc, ông bảo người thợ ngừng đưa sang hàn cả bộ, tháo cánh rời để làm phần không chịu tải trước.
“Chân phải đổi,” thầy nói. “Chêm được chiều này, qua chiều kia lại nhấc.”
Chủ xưởng không muốn trả thêm bộ mới. Họ bàn giữ cánh gá, gia công chân từ phôi còn dùng được và thay phần ren. Thầy chịu ký phần sửa sau khi thử thường; Tầm nhận công tháo và đo lại, trừ vào giờ sửa có tiền của hôm ấy. Ca khuôn nhỏ dời, không lấy chân yếu dùng tạm vì đã có lịch.
Chiều, người thợ mang cánh tháo rời qua bàn hàn. Trong lúc xoay để đặt lên gỗ, đầu móc kéo trượt trên mép, cào ra một đường xước ngang sơn. Anh ta chửi khẽ, lấy giẻ lau, rồi gọi Tầm xem có cần mài không.
Tầm đứng yên một lúc. Vệt sáng nằm ngay gần chốt đầu, đúng phía anh đã vẽ buổi sáng. Chân cũ lúc ấy còn đang tháo trên nền, chưa được dùng để nhận khuôn. Vết xước đã đến trước phần việc có thể khiến chân yếu lộ hỏng.
Anh nói mép xước không nằm ở mặt giữ khối, có thể sửa bề mặt rồi kiểm lại sau hàn. Người thợ thở ra, tiếp tục việc của mình. Tầm trở về sổ, ghi giờ chiều và vẽ dấu hiện tại cạnh hình buổi sáng. Anh không thêm một hình chân gãy vào đó cho câu chuyện có nghĩa hơn.
Nếu anh tin thứ mình nhìn là toàn bộ điều sắp tới, chiếc chân kia hẳn vẫn ở dưới bàn. Nhưng anh cũng không thể nói chỉ vì có vết xước trước nên chắc chắn sau đó sẽ gãy. Cái chân đã được bỏ, lịch khuôn đã đổi; điều chưa xảy ra không còn là một thí nghiệm có thể lấy người và máy đặt lại vào.
Nghi hỏi sao anh nhìn trang giấy lâu. Tầm gấp phần hình riêng, đưa cô bản đo chân gá và nhờ giữ cả lượt kim hồi chậm, không chỉ lượt có độ rơ lớn nhất. Cô lấy giấy, bảo người gia công ngày mai phải thấy mặt lỗ cũ trước khi tiện phần thay.
Tối ấy anh đem chân cũ vào chỗ mẫu loại, buộc thẻ không dùng. Vệt xước trên cánh gá sẽ được đánh nhẵn, còn đầu ren và lỗ giãn được giữ lại để đối. Tầm rửa tay, thấy vai mình mỏi hơn anh tưởng. Buổi sáng anh đã nín giữ hơi quá lâu sau khi đọc, đến lúc làm việc thật vẫn kéo theo nhịp gấp ấy mà không hay.
Anh ngồi nghỉ trước cửa nhà thợ, đợi hơi thở trở lại bình thường mới ăn. Người bên cạnh đã xong bữa còn anh vẫn thấy đầu ngón tay căng. Mai anh cần có mặt khi đối chân thay; phần việc ấy sẽ không vì anh thức thêm đêm nay mà làm sớm được.