Cuối chiều ngày thứ ba mươi hai, những người không có phần trong bàn thử đứng đợi ở sân. Một thợ gõ lên tờ công, hỏi giữ dừng thêm thì ngày mai còn được tính tiền không. Chủ xưởng chưa trả lời, Trần Sách đã kéo Tầm vào chỗ khuất gió cạnh máy.
“Không thể bảo họ đợi tới khi con hiểu hết,” ông nói. “Chạy ít trước. Đủ công cơm còn hơn cả lò đứng.”
Tầm nhìn vỏ mới đã lắp xong nhưng đường cấp vẫn khóa. Hai ngày trước anh thấy nó rạn trong mẻ lớn đã chuẩn bị. Mẻ ấy đã dừng, nhưng anh chưa có bằng chứng vỏ sẽ chịu được bao nhiêu, càng không có quyền dùng sự im lặng của mắt mình để bảo những người kia cứ đứng vào.
Anh hỏi phần tải nhỏ nhất lò từng dùng, ca nào còn giấy đo. Người vận hành mang tới tờ ghi cũ, chỉ một mức thấp dùng để kiểm sau sửa. Trần Sách nói có thể làm ít chốt ở mức ấy; giá công không đẹp nhưng không mất cả phần nguyên liệu.
Nghi xem mặt máy và đường hồi, yêu cầu kiểm lại đồng hồ trước. Cô đem đồng hồ riêng so với máy lò ở hai mốc nhỏ, phát hiện kim tại chỗ trả chậm. Người vận hành vệ sinh ống nối, thử lại rồi mới để họ ghi mốc ngắt. Không ai lấy con số cũ chép sang giấy mới cho kịp chiều.
Chủ xưởng đồng ý một ca thấp, số nguyên liệu cân riêng đặt ngoài vùng cấp. Phần còn lại vẫn ở mái khô. Tầm xin ghi cả thời gian chờ hồi, không cho ca sau vừa thấy kim xuống đã đổ thêm. Thầy đứng cạnh, nói ngắn gọn cho người cấp nghe: hết phần trên khay là hết ca, không bù phần thiếu bằng một gầu cuối.
Họ chọn người vận hành giữ ngắt, một người dự phòng đứng xem hết lượt. Nghi đọc áp và nhiệt hồi, Tầm kiểm chân vỏ với mép ghép; người ghi số chỉ làm việc ghi, không kiêm kéo hàng. Khách mua đứng ngoài dây, được chỉ chỗ ra nếu nghe gọi dừng. Thợ không vào giữa máy và tường để tránh đường xe như trước.
Một người hỏi ai chịu tiền nếu ngắt khi hàng còn dang. Chủ xưởng nhận phần nguyên liệu của lượt được phép, với điều kiện người giữ ngắt làm theo mốc đã ghi. Tầm đọc lại trước mặt ông. Nếu cứ đòi người thợ chứng minh chắc chắn sẽ hỏng rồi mới dừng, mốc trên giấy không giúp được ai.
Lúc mở cấp, tiếng máy nhỏ hơn tiếng họ quen nghe ở mẻ bù. Người đổ cát nhìn khay vơi nhanh, đưa tay sang phía sọt chưa cân. Thầy gọi anh ta dừng, chỉ phần đã đánh dấu. Người ấy rút tay, cười gượng rằng làm quen rồi nên cứ muốn đổ thêm.
Tầm đi dọc bệ khi tải giữ đều. Một miếng đệm nóng trước phần bên cạnh; anh báo Nghi để cô đối nhiệt, chưa hô đó là dấu rạn sắp xảy ra. Họ hạ về mức chờ, xem lại chỗ tiếp xúc rồi giữ nguyên lượng trong lượt sau. Không có vết mở mới tại chân vỏ, đường hồi không lên quá mốc.
Khó nhất là khoảng đợi. Máy đã yên nhưng nhiệt trong phần dày xuống chậm; người cấp sốt ruột hỏi có thể lấy giờ ấy làm việc khác không. Người dự phòng thay anh ra uống nước, tự nhận vị trí trước khi anh rời. Tầm nhìn họ đổi tay, nhớ những ca đường từng phải hủy vì một người về sớm.
Qua hết phần chờ và kiểm lại, họ mới lấy hàng ra. Một chiếc chốt có mép xấu được để riêng cho bàn sửa, không vì máy không rạn mà cho tất cả vào sọt giao. Nghi ghi kết quả tới đúng lượng đã cân, thời gian chạy và hồi thực tế. Cô để dòng mẻ lớn trống, gạch ngang ô chưa thử để không ai điền thêm sau.
Chủ xưởng xem được bao nhiêu món, nhẩm tiền rồi thở ra. Số này không nuôi đủ người đang đứng sân. Ông cho giữ một tổ nhỏ theo ca thấp vừa đo, phải có người theo đủ bảng và điều kiện dừng; người khác chuyển sang sửa hàng, ai nghỉ thì tính lại công theo phần đã làm. Chưa ai được hứa giữ nguyên thu nhập nhiều tuần.
Người thợ hỏi tiền công cũ lúc dựng lịch vẫn còn chứ. Tầm đưa giấy đã ký cho người phát công đối, giữ dòng ấy khỏi lẫn với thỏa thuận ca mới. Đến lúc nhận phiếu công của mình, chưa lĩnh tiền, anh thấy buổi tháo miễn công quả thật đã bị trừ. Anh kiểm xong gấp giấy, không có cớ đòi lại vì ca vừa chạy êm.
Tối ấy, thầy đem cho anh một món đầu kẹp cần sửa. Tầm nhận làm trong giờ không giữ máy, để có tiền tiếp tục ở đây. Ngoài gian lò, người vận hành đóng bảng ca thấp bên chìa khóa. Còn trong sổ riêng, anh chỉ viết thêm rằng một mức nhỏ đã qua đủ lượt. Dòng nguyên nhân rạn vẫn chưa có chữ nào.
Anh đặt đầu kẹp sang bàn riêng, chờ nguội tay rồi mới cầm dụng cụ. Ca thấp cũng đã lấy của anh gần hết buổi chiều.