Ngày thứ bảy mươi mốt, Trần Sách đem một người đặt hàng tới xem khay sấy. Người ấy muốn biết nếu trả thêm tiền thì xưởng có giữ riêng phần nguyên liệu tốt cho mình không. Tầm nói phải qua thử cặp và thử dùng, chưa có quyền nhận lượng vượt lịch đã chốt.
Khi khách về, thầy kéo anh vào gian vật tư. Ông đã tính việc giữ cách làm trong xưởng, nhận những đơn nhỏ giá cao đủ bù số mẻ giảm. Chưa cần nói cho các lò khác biết cát phải được kiểm đến đâu; tới lúc họ cũng biết làm, xưởng mới kiếm đủ tiền trả những tuần hụt.
Tầm ngồi nghe hết. Số nợ trên phiếu của anh nằm ngay trong những tuần ấy, việc xưởng có tiền cũng giúp chính anh có đường trả. Ông không xin anh nói dối kết quả, chỉ muốn bán hàng trước khi bán cách sửa cho người khác.
“Phần con làm ra, xưởng sẽ tính công,” thầy nói. “Cứ giữ người bên mình đã.”
Anh hỏi các lò nhận cùng loại nguyên liệu sẽ làm gì. Thầy đáp họ có thợ của họ; chưa ai trả cho xưởng để cả bàn ngồi nghĩ thay. Tầm không thể bảo ông sai hết. Mỗi buổi anh rời việc có tiền đi lấy mẫu, người cùng làm vẫn cần cơm và phần công thật.
Nhưng những miếng dẫn từ nhiều lò vẫn đưa vào cùng tuyến hàng. Nếu chỉ một nơi kiểm cát, khách mua phải đoán món khác có chịu được không; hỏng ngoài chỗ dùng rồi người ta lại nói cứ cùng dấu lô là cùng lỗi. Anh nhớ chiếc van lắp đúng và khoản ứng kiện mình đã bỏ.
“Con muốn người ta biết phần nào phải loại và kiểm thế nào,” anh nói. “Còn đưa lò của họ về đúng điều kiện ấy, mình nhận công.”
Thầy nhíu mày. Một tờ ngưỡng phát ra, người khác có thể chép luôn thành nghề; những tuần sửa máy, công thợ và cát mất của xưởng không có ai trả lại. Tầm lấy bảng vừa làm, chia rõ phần kết quả đã kiểm với phần thao tác từng máy còn cần xem tại chỗ.
Họ có thể đưa tiêu chí nhận cát, cách ghi nguồn và những điểm cần đo cho người mua cùng lò khác. Còn việc dựng bàn, kiểm dụng cụ, chọn lượng và chỉnh thời gian phải có người làm và chịu trách nhiệm. Công ấy tính theo buổi, phạm vi ghi trước, không nhận tiền bán một bí quyết hứa cứu mọi máy.
Nghi được mời tới xem phần dữ liệu của mình. Cô đồng ý cho dùng các số họ cùng giữ trong phạm vi giấy nhận khám, nhưng nhắc chưa có kết quả hai mẻ thật thì tờ hướng dẫn chỉ là điều kiện chuẩn bị và phép nhỏ. Nếu phát sớm, phải ghi chưa xác nhận rạn lò; không đổi danh tiếng giám nghiệm của cô lấy tiền dịch vụ.
Chủ xưởng hỏi ai trả buổi chỉ dẫn đầu tiên. Tầm đề nghị khi có cặp thử và hàng qua dùng, nhận một ca làm mẫu có phí từ nơi muốn thử áp dụng. Khách được xem số và tự quyết có thuê không. Người lò ấy phải ở cùng bàn, để sau buổi họ biết giữ các điều kiện chứ không phụ thuộc anh chạy tới mỗi khi kim lệch.
Trần Sách cầm tờ giấy, gõ ngón tay lên dòng phạm vi. Ông bảo nếu làm thế phải tính cả giờ người học làm sai, không hứa một ca xong cho đẹp giá. Tầm thêm buổi đối lại nếu điều kiện nhiên liệu khác, ghi điều gì chưa biết thì chưa báo trọn giá.
Cuộc bàn kéo tới trưa mà chưa chốt được khoản lời xưởng giữ. Thầy ra xem một món sửa, Tầm ngồi tính phần mình có thể nhận sau khi trừ công người, vật tư và tiền mượn dụng cụ. Không còn nhiều, nhưng đó là món tiền anh có thể nói đã làm gì để được trả.
Đầu chiều, chủ xưởng chịu một cách thử: chưa phát giấy khẳng định kết quả, sau đối chứng mới gửi ngưỡng trong phạm vi được xác nhận; dịch vụ theo từng lò có phiếu việc và phí riêng. Phần công dạy của thầy cũng ghi, không coi tuổi nghề ông là thứ nhóm được dùng không tính.
Thầy nhận bản giấy, bảo Tầm đừng tưởng người ta sẽ trả vì mình tốt bụng. Anh đáp mình còn phải làm cho họ dùng được. Ông im lặng một lúc rồi đưa lại cây bút, khoanh chỗ nhiệt hồi thấp đã không đủ ở lượt vừa qua, bắt giữ cả kết quả ấy khi đem đi nói.
Tầm chép phần thiếu vào bản sạch. Ngoài cửa, thợ đang trả hai món cũ vừa sửa, người mua đếm từng khớp trước khi lĩnh. Anh nhìn họ, thấy việc có người chịu trả vẫn phải bắt đầu từ một món làm được trong tay người khác. Tờ ngưỡng chưa ký trên bàn không thể thay món ấy, dù được giữ kín hay đưa cho cả vùng xem.
Anh đem bản nháp cất ở bàn chung, cho người quản vật tư biết chưa được dùng làm giấy nhận hàng. Thầy nhìn theo rồi gật một cái. Hai người chưa hết bất đồng, nhưng buổi này không ai cần kéo tờ lịch của người kia xuống khỏi bàn.