Kha không tới buổi bàn chỗ cập một mình. Bốn người lái đi theo anh, mang theo mái chèo còn ướt. Người lớn tuổi nhất đặt chèo ngang bậc, hỏi Duy định để thuyền đi theo đèn hay vẫn cần người lái đưa qua.
“Vẫn cần người lái,” Duy đáp.
“Bây giờ thì cần. Đến lúc cậu soi rõ hết, khách tự đẩy một chiếc thúng qua cũng được. Chúng tôi bỏ công sửa bến cho ai?”
Duy đã nghĩ có đường sáng, người lái sẽ đỡ lo; anh chưa nghĩ nhiều tới người muốn trả ít tiền đi thuyền hơn. Anh kéo ghế ra, mời họ ngồi. Kha vẫn đứng cạnh cột, đợi anh trả lời câu vừa rồi chứ không giải vây.
Ngoài bậc có hai người đang chờ chở cá. Nghe tiếng bàn, một người chen vào rằng đèn sáng rồi thì đáng lẽ tiền chuyến cũng phải bớt. Người lái lớn tuổi quay đầu nhìn. Duy chặn trước khi họ cãi, hỏi tiền ấy trả cho dầu hay cho thuyền, mái chèo và người đưa mình về.
“Tôi cũng phải bán cá,” người kia nói. “Chuyến nào bớt được đồng nào hay đồng ấy.”
“Thế hôm nước ngược, ai chèo?”
Người ấy không đáp, nhưng cũng không bỏ đi. Anh ta đặt sọt xuống bậc, ngồi nghe với họ. Duy lấy bản phao, chỉ khúc cua mới dò. Ánh có thể báo vật cản nằm trong đoạn đã biết; chiếc thuyền chở nhiều hay ít, mạn có ăn nước, người ngồi có chịu ngồi yên không thì vẫn do người trên thuyền xử lý.
Một người lái trẻ hỏi nếu họ bảo không đi mà Duy bảo đèn còn chịu được thì sao. Câu ấy làm anh ngừng tay trên bản vẽ. Tối trước, anh vẫn quen nói tuyến còn mở rồi chờ thuyền vào, như thể mọi người đã cùng nhìn thấy điều mình thấy.
“Tôi nói phần đèn,” anh đáp. “Các anh phải được nói phần chuyến.”
Kha kéo ghế ngồi xuống lúc ấy. Anh kể lần đổi phao, một chiếc thuyền nhẹ qua được chưa có nghĩa chiếc chở đá cũng qua. Nếu hội nhận chuyến, họ phải biết khách và tải; không thể để người ở bờ bán chỗ trước rồi buộc họ chèo vì đèn đã thắp.
Duy đồng ý dừng cách gọi người xuống sát giờ đóng ca. Người nhận chuyến sẽ báo còn kịp hay không, sau đó anh mới xác nhận phần soi đường trong lịch. Khách muốn đi thuyền riêng được chọn, nhưng không lấy một đốm sáng để buộc hội lái chịu trách nhiệm cho chiếc thuyền họ không kiểm.
Người bán cá hỏi thế có phải hội sẽ tự đẩy giá lên. Kha lấy ngay chuyến của anh ta làm ví dụ: thuyền bao nhiêu sọt, xuôi hay ngược nước, chờ tới lúc nào. Họ tính một hồi, người ấy nhăn mặt vì công chờ vẫn có. Nhưng anh ta biết mình đang trả cho việc gì, có thể chia thuyền với người bán rau thay vì mặc cả trên một lời hứa chung chung.
Cuộc bàn kéo sang gần trưa. Bách mang cơm nguội và cá kho ra, chỉ có mấy bát nên họ ăn thay nhau. Người lái lớn tuổi lau tay, hỏi khoản dựng chỗ cập. Duy nói mình ứng được một phần vật liệu; người trong xóm góp công, còn muốn hội cùng làm những chỗ giữ thuyền vì họ biết mũi thuyền quét tới đâu.
“Công ấy tính thế nào?”
“Tôi chưa có tiền trả hết.”
“Vậy đừng ghi là hội tự nguyện hết.”
Duy nhìn Kha. Anh ta gật đầu với người vừa nói, lấy mẩu than ghi riêng số buổi có thể bỏ ra. Một buổi sửa cọc đổi lấy quyền dùng chỗ buộc ở giờ đã thống nhất; những buổi vượt quá ấy phải có tiền công hoặc họ nhận việc khác. Không ai chịu để cả tháng chờ một bến chưa biết thu được gì.
Duy xóa dòng mình đã viết về người hỗ trợ. Anh thay bằng từng phần cụ thể, đọc lại cho họ nghe. Tố sẽ phải xem chỗ buộc ấy có hợp dòng không; điều họ bàn chưa cho quyền đóng cọc trước người đo. Kha chấp nhận, miễn ý kiến người trực tiếp cầm chèo được nghe trước khi vẽ xong mọi thứ.
Buổi chiều, họ đem một thuyền nhẹ tới đoạn bờ dự tính. Duy đứng trên bãi, tưởng đầu cầu nên dịch lên một chút cho gần miếu. Người lái trẻ chèo thử, mũi thuyền lập tức tạt ra ngoài. Anh ta quay lại lần nữa, chỉ chỗ dòng ép vào mạn. Duy đánh dấu ngay tại đó để Tố xem, không kéo đầu dây trở về nét vẽ cũ.
Lúc về, người lớn tuổi vác mái chèo lên vai, bảo mình sẽ làm nửa buổi ngày kia nếu chưa có chuyến gấp. Duy nhận đúng nửa buổi ấy. Kha ở lại buộc lại dây thuyền, nói chuyện hôm nay chưa thành một lời hứa mở bến; còn phải bàn ngưỡng đóng và tiền ca khó.
“Tôi biết,” Duy nói.
Kha nhìn anh, có vẻ chưa tin hẳn. Anh ta vẫn ghi tên mình vào phần thử thuyền, rồi cầm bản sao lịch về báo hội. Duy tiễn ra đầu bậc. Bên dưới, người bán cá đang đợi người bán rau ghép chuyến; họ cãi thêm một chút về chỗ đặt sọt, rồi tự thu xếp cho thuyền nhẹ đi. Anh để họ bàn xong mới quay vào chuẩn bị dầu cho ca tối.