Người gánh nước tới xưởng, đặt một túi tiền nhỏ lên bàn rồi giữ tay ở đó, chưa đẩy sang. Ông nói mấy nhà dùng giếng muốn góp tiền bảo trì, nhưng mỗi nhà lấy nước khác nhau. Người lấy ít không chịu trả bằng người gánh đi bán. Họ nhờ ông hỏi có thể tính theo gánh không.
Duy vừa giao nốt chiếc đèn đã hẹn, tiền công còn chưa cất vào hộp. Anh kéo ghế mời ông ngồi.
“Ai sẽ đếm?”
“Người coi kho thấy được. Hoặc để thẻ bên giếng, lấy một gánh bỏ một thẻ.”
“Một thùng nhỏ cũng một thẻ?”
Người gánh nước nhăn mặt. Ông đã nghĩ tới chuyện ấy, nhưng chưa tìm được cách cho các nhà cùng bằng lòng. Có nhà gánh hai thùng lớn, có bà chỉ xách một bình. Đếm theo gàu thì lại phải đứng cạnh giếng cả ngày, chưa chắc tiền thu đủ trả người đếm.
Duy cầm túi tiền lên, hỏi đây là khoản gì. Ông bảo tiền các nhà đưa trước, có người mới đưa một nửa phần đã bàn. Nếu anh chịu nhận theo gánh thì dùng túi ấy tính bù dần.
Anh chưa mở túi. Những gánh nước đều đặn sẽ giúp anh có tiền, và chuyện trả tiền theo lần dùng nghe không xa những dòng anh ghi mỗi sáng. Nhưng chốt hỏng phải thay nguyên một cái, không đợi dân kéo đủ gánh. Nếu nhận lời ngay, tới lúc thiếu vật liệu anh sẽ phải ứng tiền riêng hoặc để giếng ngừng.
“Ra giếng nói một lần,” anh đề nghị. “Tôi không muốn ông về kể lại thành ra người thu tiền.”
Chiều, họ gặp mấy nhà ngay ngoài bãi. Chủ bãi cho kê bàn cạnh cổng, nói trước mình chỉ giữ cửa, không nhận đếm nước. Người coi kho cũng lắc đầu. Ông còn phải kiểm hàng, không thể biết mỗi thùng đi về nhà nào.
Duy đem giấy giá vật liệu và công lần trước tới, trải ra. Anh chỉ phần đã được Nhiên trả, nói dân không phải trả lại món ấy cho anh. Lần bảo trì tới gồm kiểm ổ, tra dầu và chỉnh chốt; nếu phải thay đồ, báo riêng giá trước khi làm. Mỗi lần có người nhận việc, họ biết rõ mình đang trả cho phần nào.
Một bà hỏi nếu tháng ấy không hỏng thì sao.
“Không thay món gì thì không lấy tiền thay,” anh nói. “Công kiểm hẹn trước vẫn có. Bà thấy không cần kiểm thường, có thể gọi khi hỏng, nhưng phải chờ thợ rảnh.”
“Thế lúc đang kéo mà hỏng, ngươi có đến ngay không?”
“Tôi không hứa được lúc nào cũng đang ở xưởng.”
Người gánh nước chỉ tấm gỗ treo gần cổng. Ông nhớ lần Nhiên đòi cho gọi thợ khác. Duy gật đầu: kích thước và chỗ thử có ở đó; ai đủ nghề nhận được thì làm, tiền phần ấy trả người làm. Nếu người dùng muốn dành sẵn một ít mua đồ thay, để một người họ chọn giữ, không phải giao hết cho anh.
Cuộc nói chuyện kéo dài đến lúc chủ bãi đòi dọn bàn. Có người vẫn thích trả theo gánh, cho rằng như thế mới công bằng. Duy không bác chuyện họ chia với nhau bằng cách nào. Anh chỉ không nhận một giá sửa chưa biết lúc nào thu đủ, cũng không giữ quyền thu trên từng gánh nước sau khi đã lĩnh xong công.
Chủ bãi nhắc có tháng buôn bán chậm, ông cũng không thể bù hết phần các nhà chưa góp. Duy kéo bảng giá về, gạch hạng thay vòng đệm dự phòng ra khỏi lượt kiểm đầu. Món ấy chưa cần mua ngay; bỏ nó không khiến công việc hiện tại thiếu an toàn. Nhưng phần dầu và phôi chốt nhỏ anh giữ lại. Nếu muốn nhận thêm tiền ngay hôm nay, anh có thể để cả bảng như cũ. Anh chỉ từng món để người quanh bàn biết khoản nào có thể lùi, khoản nào sẽ dùng tới.
Cuối cùng, mấy nhà góp trước một khoản nhỏ để kiểm và mua ít vật liệu dự phòng. Người gánh mở túi, đếm trước mặt mọi người. Duy nhận khoản mua dầu và phôi theo bảng đã thống nhất, viết biên nhận; phần để dành được giao lại một nhà ở gần bãi, có tên người góp và số tiền trong sổ riêng của họ.
Thu nhập không nhiều như anh tưởng lúc mới nghe chuyện trả mỗi lần quay. Nhưng tiền vật liệu có trước lúc hỏng, công được trả khi kiểm xong. Anh không phải đoán người nào đã mang thêm một thùng để bù khoản mình đang thiếu.
Hôm sau, Khang cùng anh kiểm giếng trước buổi lấy nước đông. Họ lau mặt ổ, kiểm chốt hãm, để riêng một mảnh phôi nhỏ đủ làm chốt thay và ít dầu đã mua theo bảng giá. Duy ghi những thứ ấy trong tờ giao cho người giữ khoản dự phòng. Chưa dùng tới thì vẫn là đồ của các nhà góp, không được mang về sửa hàng riêng.
Người gánh nước đến, đọc hai dòng ghi mới rồi xách thùng vào. Ông không phải bỏ thẻ nào xuống cả. Duy nhường lối, thấy một bà xách bình nhỏ đi sau ông. Hai người dùng cùng một trục, cùng một gàu, rồi rẽ về hai phía khác nhau.
Về xưởng, anh chia công kiểm cho Khang, cất phần mình còn lại vào tiền thuốc. Túi tiền trên bàn nhỏ hơn điều anh có thể hứa với người ta, nhưng lần này số trong túi khớp với việc đã làm.