Đến giữa trưa, đầu bút của Tạ Duy vẫn chưa chạm xuống chỗ ký.
Người giữ sổ chờ anh một lúc, rồi lấy ngón tay gõ vào dòng cuối. Giấy đã ghi đủ tên đất, số mốc và ba lần đo trong buổi sáng. Bên dưới những hàng số ngay ngắn ấy là kết luận: nhánh tây Bạch Tảo cạn mạch, không còn đủ sức duy trì ruộng bậc.
“Chỉ xác nhận số đo thôi. Ngươi đâu phải người quyết việc rút dân.”
Tạ Duy đọc lại hàng có tên mình. Phụ khảo Tạ Duy. Hai mươi bốn tuổi, chưa nhập đạo, quyền ký chẳng lớn hơn mấy ô giấy này. Vậy mà bản sao có chữ ký của anh sẽ đi cùng kết luận ấy tới những người chưa từng xuống khe.
“Ta xác nhận ba số này đo sáng nay,” anh nói. “Còn cạn mạch cả nhánh thì chưa đủ.”
Người giữ sổ thở ra, kéo ghế ngồi xuống. Ngoài mái lán, những người vác cọc đã thu dây. Một người đang đổ nước còn lại trong bình lên chiếc khăn để lau gáy. Ai cũng muốn xong việc trước khi nắng dội vào lối về.
“Đo ba lần đều thế. Ngươi muốn đợi đến bao giờ?”
Tạ Duy không đáp ngay. Anh nhìn ra những thửa ruộng xám vàng dưới khe. Giữa các bậc đất có máng gỗ nối xuống, đầu máng đã được bọc vải để khỏi rò. Một người đàn bà lom khom hứng nước vào chiếc vò; đợi một lúc lâu vẫn chưa nhấc lên được.
Buổi sáng, anh cũng đã thấy cảnh ấy. Khi đó anh chỉ ghi nước mặt yếu, rồi đi theo đoàn tới mốc tiếp theo.
“Ít nhất phải có một lần khác giờ.”
“Phiếu thuê là nửa ngày. Không có tiền chờ ngươi.”
Khoản công ấy đủ cho Tạ Duy ăn ở vài ngày, còn dư mua giấy và thay sợi dây đo sờn. Anh đã tính ngay khi nhận việc. Bây giờ, sợi dây vẫn nằm bên chân, chỗ sờn trắng nổi bật trên nền đất đen.
Anh đặt bút ngang miệng nghiên.
“Vậy ghi ta không nhận công xác nhận.”
Người giữ sổ nhìn anh, dường như đợi anh nói thêm một câu để cả hai có thể nhượng bộ. Tạ Duy không tìm được câu nào. Có những lần bàn tay chỉ cần đi một nét rất ngắn, rồi người khác phải sống với nó rất lâu.
Sau cùng, phần tiền của anh được gạch khỏi phiếu. Tạ Duy nhận lại túi dụng cụ, bước khỏi lán trong tiếng chân ghế kéo trên đất.
Anh đi xuống khe trước khi về chỗ trọ. Không muốn mất thêm cả buổi chiều để ngồi bực, anh muốn nhìn lại mốc thấp nhất. Nếu đúng là nhánh này đã kiệt, anh cần biết mình đã từ chối một kết luận đúng vì điều gì.
Đường xuống men theo bờ ruộng, vừa đủ một người tránh gánh nước. Người đàn bà dưới máng đã đổi sang chiếc vò thứ hai. Thấy dây đo, bà tưởng anh tới thu cọc, liền chỉ vách đá phía sau.
“Cọc trên kia thì cứ lấy. Còn viên chèn máng, đừng nhấc.”
“Ta xem lại thôi. Nước chỗ này lúc nào cũng ít thế sao?”
“Giờ này ít. Chiều có khi khá hơn. Cũng có hôm chẳng hơn được bao nhiêu.”
Bà nhấc đòn gánh, dừng một nhịp để hai vò khỏi va nhau rồi đi. Tạ Duy nhìn theo, định hỏi thêm, nhưng con dốc đã khiến bà phải chú ý từng bước. Anh tránh sang bên cho một người khác xuống lấy nước.
Sau máng là vách đá thấp, có những đường rêu xám chạy ngang. Tạ Duy quỳ xuống chỗ mốc sáng nay. Vết nước sát chân đá phù hợp số đã ghi: mỏng, lạnh, gần như đứng yên. Anh đưa thước vào, kiểm lại chiều cao đầu máng. Không lệch.
Lúc đứng lên, bàn tay anh chạm phải một vệt mát ở cao hơn.
Tạ Duy rút tay, nhìn những đầu ngón ướt. Trên mặt đá, một vạch sẫm kéo xiên qua rêu, khuất dưới bụi cỏ mọc bên mép. Vạch ấy cao hơn mức nước buổi sáng gần một gang tay. Anh dùng khăn khô chấm nhẹ. Đá vẫn rịn ẩm trở lại.
Anh không biết đó là nước từ đâu. Một vệt ẩm chẳng chứng minh được linh lưu còn đủ tưới ruộng. Nhưng tờ bản đo trong túi chỉ có một đường nước dưới chân đá, không có chỗ này.
Tạ Duy lấy giấy, đo khoảng cách từ vạch tới đầu máng và ghi giờ. Anh vẽ cả bụi cỏ, để người sau tìm đúng chỗ, rồi đóng một cọc nhỏ ngoài lối gánh nước. Không có dụng cụ đo độ dẫn dự phòng, anh để trống ô ấy.
Khi trở lên lán, đoàn khảo đã đi. Chỉ còn người giữ sổ buộc các cuộn giấy vào hòm. Ông nhíu mày khi thấy anh đặt tờ mới xuống.
“Ta chưa nói bản cũ sai,” Tạ Duy nói trước. “Chỗ này chưa được ghi. Xin giữ nó cùng phiếu, cho ta xin khảo lại vào giờ khác.”
Người giữ sổ đọc dòng giờ đo, rồi hỏi vị trí. Tạ Duy chỉ trên bản phác. Ông lấy mực khoanh một vòng nhỏ, viết bên cạnh hai chữ chờ khảo.
“Chỉ có thế. Đừng đem nói đã cứu được khe.”
“Ta biết.”
Tạ Duy nhận bản sao, cẩn thận gấp chỗ mực chưa khô ra ngoài. Lúc xuống dốc lần nữa, bụng anh đã đói, đôi giày còn bám bùn lạnh. Trên bản sao vẫn còn hai chữ chờ khảo. Anh cất nó vào túi, định hỏi xem có thể mượn dụng cụ ở đâu.