Người đọc bên giếng gọi mức kế tiếp. Vệt nước đã chạm dấu dừng.
Tạ Duy buông bút, ra cửa bể kéo chốt đóng nhánh cấp, đồng thời báo Ninh Vũ. Nàng giữ đầu mương về đường cũ, kiểm lại cữ rồi để người bên giếng biết đã ngắt. Đường nước vào bể mỏng dần, chảy nốt qua miệng gỗ trước khi tắt.
Mặt nước trong giếng vẫn hạ.
Ban đầu Tạ Duy chờ nó dừng sau quãng trễ như đường mương về cửa cuối. Qua một lượt cát, người giữ giếng lại gọi thấp hơn. Ông cúi nhìn gàu, thả dây tới chỗ tay vẫn giữ hằng ngày, rồi phải kéo lên một chiếc gàu chỉ bám nước ở đáy.
Người đang chờ vò hỏi có cần nối thêm dây không. Chủ giếng thả nốt đoạn dây còn cuộn trong tay. Gàu chạm gờ đá vừa lộ mà miệng chưa ngập; phần nước còn lại đã rút vào hốc dưới phiến đá. Muốn đưa gàu lệch vào đó phải xuống bậc ướt phía dưới. Ông không cho ai trèo xuống trong lúc mặt nước còn lùi. Ninh Vũ chuyển người chờ lên bậc khô, để lối trống cho người đọc, bảo họ dùng phần uống đã giữ ở nhà trước, ai thiếu thì báo ngay.
Tạ Duy đứng ngoài mép, nhìn dải thành vừa lộ. Dưới một phiến đá có khe tối chạy xiên, nước rút qua đó để lại vệt bùn mảnh. Lê Trác nhờ anh đưa cán thước tới chạm từ chỗ đứng chắc. Bên ngoài cứng, phía sau có một khoảng hụt mà đầu gỗ không chạm được ngay. Tiếng gõ qua thành đá rền hơn chỗ sát bậc.
Anh nhớ âm dưới bờ mất nước ngày trước, nhưng ở đây hai dấu gần nhau chưa đủ vẽ thành cả một tầng. Điều rõ ràng trước mặt là giếng hạ trong khi bể nhận lên, rồi còn hạ sau khi nhánh đã đóng. Giữa hai nơi có phần nước và đất họ chưa đưa vào bản thử, không thể giải thích chỉ bằng hai vò đã được múc.
Lê Trác đặt các trang theo cùng lượt cát, chỉ chỗ mức bể tăng nhanh nhất đi kèm mức giếng tụt. Anh không ghi chiều sâu hay đường nối chưa thấy, chỉ khoanh đoạn phải khảo chung. Phần nước dưới mặt đất đang khiến chiếc bể tách trên bờ không còn độc lập như Tạ Duy đã nghĩ.
Người chủ giếng quay sang anh.
“Ngươi nói giữ một đêm thì ở đây vẫn lấy được.”
Tạ Duy lấy bản dự đoán trong túi. Dòng chữ ấy còn nguyên, nằm trên phần giờ mở hôm qua. Anh nhìn nó rồi nhìn chiếc gàu được kéo cạn, đáp mình đã đo phần mặt mà chưa biết mối liên thông dưới này. Anh nhận ngừng phần bể, không xin mở thêm một lượt để chứng minh nó có thể tự hồi.
Chủ giếng cầm cuốc, muốn tháo bờ cho hết chuyện. Ninh Vũ xin ông đứng cùng nhìn đường nước sẽ xả: rãnh vừa làm chỉ tới khoảnh khảo, mở rộng ngay sẽ tràn qua lối đặt vò. Họ chọn buộc kín cửa, giữ người ở bậc khô và lo nước uống trước, để chủ đất quyết tiếp sau khi có phần thay cho giếng. Tạ Duy đưa chốt khóa cho ông giữ. Chiếc bể tốn công của anh không vì thế có quyền nằm mở trên đất người khác.
Người đàn bà của luống thử đặt cái gáo xuống. Bà hỏi phần nước đang ở bể có thể giữ lại tưới tối nay không. Tạ Duy nhìn khoảnh mạ sau bờ. Chính anh đã trả tiền, xin phần ca và chờ có được lượng này; bây giờ mỗi lần nghĩ tới việc đưa nó xuống luống đều phải đặt cạnh dấu giếng vừa mất.
“Để nguyên bể, khóa cả cửa ra,” anh nói. “Ta bỏ phiên thử còn lại. Trước hết phải đủ nước uống.”
Phần ca ấy do nhà giữa nhường, nên anh nói lại với người chủ thay vì tự coi là quyền riêng đem cho. Bà đồng ý dừng khoảnh, trả phần được cấp về đường dùng cũ. Ninh Vũ cùng bà sửa lại lượt ngày hôm ấy: lượng của phần khảo được để cho máng uống, những nhà thiếu giếng được nhận trước trong giới hạn lượng ấy. Ca ruộng khác muốn đổi vẫn phải báo chủ nhà.
Tạ Duy mang hai thùng mượn ra đường nước uống, gánh tới những nhà vừa báo thiếu. Chuyến đầu, quai cứa vào vết chai cũ khiến anh đổi vai mấy lần. Người chủ bờ cuối nhận thùng ngoài cổng, không bảo chuyện hôm qua đã chứng minh anh đúng. Ông chỉ chỗ đặt cạnh vò, nhờ anh giúp thêm nhà ở xa bậc giếng.
Tới chuyến thứ hai, người đàn bà của khoảnh thử đi cùng, cầm một vò nhẹ hơn. Hai người đi chậm, nước sánh theo từng chỗ lồi trên đường. Đoạn luống bà từng thức cả đêm để cứu nằm khuất sau bờ, bà không quay lại xin anh mở riêng một gáo nữa.
Bên giếng, Lê Trác giữ hết phần đọc đã hẹn trong buổi. Tạ Duy nhận bản sao, không kéo bạn ở lại bằng lời rằng chuyện đang nguy. Người giữ giếng nhận ghi tiếp từ dấu có thể nhìn an toàn, Ninh Vũ giữ nhánh bể buộc đóng. Các số sau ngắt vẫn được chép tới khi mức hạ chậm lại, chẳng ai xóa chúng để tờ thử chỉ còn phần trước lúc dừng.
Cuối chiều, Tạ Duy ngồi lại bên bậc khô. Thành công của đường mương qua đá chắc vẫn có thật; nó không trả lời hộ chiếc bể trên phần đất khác này. Anh đánh dấu khe vừa lộ và khoảng chưa biết giữa giếng với bể, giữ nguyên dự đoán sai ở đầu trang. Ngày mai những người đã cho dùng giếng phải được cầm cả bản ấy, trước khi nghe anh nói sẽ làm gì tiếp theo.