Chiều ngày hai mươi bốn, người chủ bờ cuối đem ra một bó mạ nhỏ.
Ông chưa cấy ngay. Ông đặt nó dưới mái hiên, chờ Ninh Vũ đi hết lượt nước cuối cùng. Tạ Duy nhìn bó mạ còn quấn rơm ở gốc, nhớ buổi đầu ông gấp bản vẽ trả ngoài cổng. Hôm ấy, con mương chỉ đi qua đất nhà ông; bây giờ ông có một lượt nước đã tới đủ khoảnh trong những ngày vừa qua.
Từ tối ngày mười bảy, họ đã giữ cùng mức cửa thấp và lịch nhường cối. Ngày đầu sau khi đổi lịch, nhà cuối vẫn báo nước chậm; Tạ Duy tới xem cùng Ninh Vũ, phát hiện người báo đã tính từ lúc cửa nguồn mở, chưa trừ quãng dòng đi qua máng. Họ đặt lại cách báo theo dấu nước thật tới, giữ nguyên giờ đã ghi, không sửa lượt ấy thành thuận lợi hơn.
Những ngày sau, mỗi lượt có người ở ruộng xác nhận. Nhà đầu nhận ít hơn dấu đầy cũ nhưng nước đi hết phần đã hạ; nhà thứ hai đổi giờ làm để có người đọc cửa; nhà cuối nhận lượt sau cối và không còn bị tính quãng chờ thành phần đã dùng. Có ca người trực phải về sớm, Ninh Vũ đổi người trước khi mở, không để giấy có số mà ngoài bờ không ai đứng.
Ba nhà thay nhau lo bữa tối cho hai người giữ lượt muộn, chỉ trong tuần quan sát này. Tạ Duy nhận kiểm chỗ trám và dọn lưới trước ca; Ninh Vũ nhận đúng ca đã hẹn, không vì một bữa cơm mà bị gọi giữ cả ngày. Mười đồng cuối anh đổi lấy phần lương khô ăn ban ngày. Tới cuối tuần, túi tiền đã rỗng, những trang giờ nước thì dày thêm.
Cối giã vẫn chạy trong phần giờ của mình. Có hôm một mẻ kéo dài, người vận hành báo xuống trước, nhà cuối được dời lượt chứ không mất lượt. Tạ Duy cùng ông kiểm rãnh trả, ghi cả đoạn máng cối đã rò cần sửa sau này. Giữ được lịch hôm nay chưa làm những thanh gỗ cũ bền thêm; anh nhận đưa phần sửa ấy vào việc bàn tiếp, không hứa có vật liệu ngay.
Tới tối ngày hai mươi bốn, Ninh Vũ đóng lượt cuối, đọc mức ở dấu đá rồi mời chủ ruộng đọc lại. Bảy ngày đã đủ. Bờ khoảnh không rút nước bất thường, phần rịn dưới đầu máng đã được trám, ruộng ba nhà đi hết vòng ở mức thấp họ cùng nhận. Không phải cả Bạch Tảo đã có nước, nhưng những khoảnh này có thể cấy mà không chỉ trông vào lời Tạ Duy.
Người đàn bà cầm trang của nhà mình, đối chiếu từng lượt với bản chung. Xong, bà gấp giấy cất trên kèo, gọi người trong nhà sáng mai đem mạ xuống. Chủ bờ cuối nhấc bó mạ ngoài hiên vào, gỡ lớp rơm ướt cho thoáng gốc.
Ván mái mượn đã tới hạn. Ông nhận giữ hai tấm làm giá thêm bảy ngày theo đúng chỗ đang dùng, để các nhà bàn mua thay hoặc tháo trả; không phải cho hẳn. Tạ Duy ghi hạn mới trước mặt ông. Người góp ván lấy tờ hẹn thưởng ra, đặt cạnh bản đối chiếu của ba nhà.
“Phần nhận sớm ngươi đã bỏ. Còn khoản này, nước đã đủ mức chúng ta chốt.”
Ông so lại bảy ngày trên giấy rồi đếm tám mươi đồng đưa anh. Tạ Duy nhận đủ, ghi khoản thưởng bên dưới những lượt nước vừa được xác nhận. Anh cất tiền vào chiếc túi rỗng trong áo. Sáng mai có thể mua thức ăn, còn những buổi kiểm và vật liệu thay ván vẫn phải tính tiếp; nhưng tối nay, anh đã được trả khoản thưởng mình làm xong việc mới nhận.
Hà Sâm tới lúc họ đang thu giấy. Ông đọc bản đối chiếu, hỏi vài chỗ giờ ngắt, rồi cùng Tạ Duy đứng bên máng. Nước còn chảy theo đường cũ về sinh hoạt, một vệt mỏng ôm chân đá. Khi đưa tay xuống rửa đất, Tạ Duy bỗng nhận ra một chênh lệch rất nhỏ giữa chỗ dòng rẽ và phần nước đã đi qua.
Nó không chỉ là ấm hay lạnh dưới đầu ngón tay. Anh đã chạm hai chỗ ấy nhiều lần, đã đo lúc cối mở, lúc mương ngắt, lúc cửa cuối đóng. Giờ đây những lần khác nhau dường như nối lại trong cảm giác, để anh nhận được một chút đẩy nhẹ theo hướng dòng, rồi mất khi cố nắm giữ.
Anh nói với Hà Sâm. Ông đưa mấy trang phép dẫn tức căn bản của đội khảo, bảo anh ngồi xuống thử thở theo, không rướn người chạy theo cảm giác. Tạ Duy làm mấy lượt, chỉ có một lần nhận lại được chênh nhỏ ấy, còn ngực đã mỏi.
“Có chỗ để bắt đầu rồi,” Hà Sâm nói. “Muốn giữ được thì còn phải tập.”
Tạ Duy buông tay khỏi mép máng. Anh chưa thể dùng cảm giác ấy làm một việc nào thay thước. Nhưng tối nay, sau bảy ngày những người khác cùng đo và sửa, anh biết mình đang bắt đầu hiểu một đường nước có thật.
Người góp ván gọi anh trước khi về, nói vụ sau nhà mình phải được mở trước vì đã bỏ nhiều công nhất. Tạ Duy nhìn sang bản lượt nhà cuối Ninh Vũ còn cầm. Ruộng đã nhận đủ nước; việc chia phần từ đây vẫn chưa xong. Anh cất trang dẫn tức, trở lại ngồi bên ba cữ cửa trên ghế.