Việc khảo ở ngoài khe không cho Tạ Duy về sớm trong ngày đầu.
Hai thửa cần đo nằm cách nhau một bờ dốc, lối chuyển thóc cũ bị bụi gai che tới nửa. Chủ việc muốn biết có thể giữ lối ấy rộng bao nhiêu khi sửa bờ, hẹn một trăm tám mươi đồng cho hai ngày đo và bản giao đủ các mốc. Tạ Duy nhận trước khi mang thước tới, không xin ứng tiền để đem về thử nước.
Sáng ngày tám tháng hai, anh đi theo người chủ qua từng điểm ranh. Tới bụi gai, anh phải nhờ họ phát đúng phần lối thuộc quyền dùng chung, không tự chặt sang bờ ruộng kế bên. Thời gian chờ người tới chỉ ranh làm buổi đầu chậm hơn dự tính. Anh đo được một thửa, còn thửa thấp phải để ngày sau, thay vì chép vội từ khoảng cách nhìn trên dốc.
Tối ấy, anh tập thở ở chỗ trọ trước khi ngủ. Cảm giác chênh đã gặp bên mương không hiện ra theo ý muốn, ngực anh chỉ ấm lên rồi mỏi. Tạ Duy gấp trang dẫn tức, không thức thêm để đổi giấc ngủ của ngày khảo thứ hai lấy một lần thử chưa rõ. Sáng mai còn phải đọc được số ở bờ dốc cho đúng.
Ngày chín, anh xuống thửa thấp từ sớm, chuyền mức qua những chặng đã đặt mốc. Bản giao có cả đoạn lối bị hẹp và những điểm chưa được phép dời bờ. Người chủ không hài lòng khi thấy một chỗ mình muốn nới vẫn vướng đất nhà khác, nhưng số đo giúp ông biết phải hỏi ai, thay vì thuê người tới phát rồi cãi ngoài ruộng.
Ông kiểm cùng Tạ Duy tới xế, nhận bản và đếm đủ một trăm tám mươi đồng. Anh lấy tiền sau khi giao xong, giữ bản sao trong bìa khô. Khi trở lại Bạch Tảo, mương đang ở ca cối, Ninh Vũ chỉ gọi anh xem một dấu mới bị bùn bắn, không có việc gì đòi anh phải chạy xuống trước khi cất túi.
Sáng ngày mười, Tạ Duy tới nhà giữa. Người đàn bà đã tách riêng luống giống mới, nhưng chưa dám gieo thêm. Anh xin dùng một khoảnh nhỏ ở mép ngoài, nơi có thể làm rãnh thử mà không đụng phần mạ bà đang phải giữ. Bà hỏi nếu thử hỏng thì tiền giống và công sửa bờ ai chịu.
Anh đưa ra bốn mươi đồng từ tiền khảo riêng vừa nhận, trả cho phần giống, công tách khoảnh và quyền dùng chỗ ấy trong bảy ngày, tới hết ngày mười sáu. Ngoài khoảnh đã chỉ, anh không được dẫn nước qua. Nếu cần thay cách thử hoặc kéo dài, phải hỏi lại, không coi bà nhận tiền là đã giao cả ruộng.
“Còn lượt nước?” bà hỏi.
Anh xin một khoảng ở cuối phần ca của chính nhà bà, đủ cho khoảnh nhỏ, không mở cao thêm và không lấy vào lượt đã hẹn dưới cuối. Bà đồng ý nhường phần ấy cho anh thử, nhưng nếu nước ở ruộng nhà mình chưa tới mức đã cùng nhận thì phải dừng, không lấy luống chính nuôi khoảnh khảo.
Tạ Duy mời Ninh Vũ và chủ bờ cuối tới nghe. Phần thử được ghi bằng tên anh, nằm trong phần nhà giữa tự nhường, có giờ đầu, dấu ngắt và người giữ. Nó chưa phải ruộng riêng của anh, càng không là quyền lấy nước ngoài lịch. Chủ bờ cuối xem xong chỉ nhắc họ báo trước nếu cần đổi, đừng tới đêm mới để ông biết bằng một cửa khô.
Trong ngày, họ chia khoảnh thành hai dải nhỏ, giữ cùng lớp đất và loại mạ. Một dải nhận phần nước cho phép trong một lần, dải kia chia thành hai lần mỏng hơn. Người đàn bà chỉ cách đưa nước men rãnh để không làm xô mầm. Tạ Duy đếm số gáo, quan sát mặt đất và hỏi bà xem phần rễ, không tự lấy cảm giác thoáng qua trong người làm số đo.
Bà nhặt hai cây mạ nghiêng đặt sang một bên trước khi anh bắt đầu. Anh định ghi chúng vào số cây không chịu nước, bà bảo chúng đã bị chim kéo từ sáng, để lẫn thì tới tối chẳng biết cây yếu vì điều gì. Tạ Duy đánh dấu chỗ trống, xin bà giữ lại hai cây riêng. Người đứng ruộng mỗi ngày nhìn thấy được những chuyện bản nhận nước của anh không có.
Cuối chiều, dải chia nước hai lần chưa se nhanh ở mặt như dải bên cạnh. Đó mới là một buổi, chưa đủ để anh bảo đã có lịch cho cả giống. Nhưng nó cho anh một việc cụ thể để tiếp tục: giữ cùng phần nước, đổi khoảng giữa những lần đưa tới, xem đất mất ẩm qua đêm ra sao.
Ninh Vũ hỏi anh có định đứng đây tự múc suốt bảy ngày không. Tạ Duy nhìn khoảng giờ phần thử đang nằm ở cuối ca nhà giữa. Khi mạ cần lần mỏng sau, ca ấy có thể đã kết thúc. Muốn đưa đúng lúc mà không mở thêm nguồn, anh cần một phần nước được giữ riêng, có thể ngắt độc lập với vò uống và các cửa ruộng.
Anh chưa xin đào bể ngay. Trước mắt, anh ghi kết quả một buổi, trả người chủ bản thỏa thuận cùng hạn dùng. Trong túi còn một trăm sáu mươi đồng, đủ để khảo tiếp trong giới hạn nhưng không đủ biến mọi ý nghĩ vừa nảy ra thành một công trình.
Trước khi rời ruộng, Tạ Duy tự buộc cửa phần thử ở trạng thái ngắt. Người đàn bà cầm chìa cữ của nhà mình, còn Ninh Vũ giữ cửa nguồn. Anh có thể trở lại vào lượt đã được cấp, không phải bất cứ lúc nào thấy mặt đất trong khoảnh của mình vừa se đi.