Người chủ ruộng đầu đòi ngừng mọi lần thử khi thấy bản mực giếng đặt trên ghế.
Ông không dùng giếng nhiều bằng những nhà sát đó, nhưng ca ruộng đã bị đổi để nhường nước uống. Sau khi bỏ công cho mương, ông muốn biết mình còn phải chờ bao nhiêu lần nữa vì một công trình mang tên thử. Giọng ông đủ lớn để những người đứng ngoài hiên cùng quay vào.
Tạ Duy ngồi đối diện, chưa trải phương án sửa nào ra. Trước mặt anh là dự đoán đã viết trước khi bể nhận dòng: phần cấp nhỏ, đường mặt tách riêng, giếng vẫn lấy được sau đêm. Anh đọc nguyên câu ấy, rồi đặt cạnh số thực đã xuống dưới dấu gàu.
“Phần này ta đoán sai.”
Chủ giếng cầm giấy, hỏi số nào do ai đọc. Tạ Duy chỉ từng lượt có người múc, từng lượt hai bên đọc cùng, cả quãng mực còn hạ sau khi cửa đã đóng. Anh đã chép hai bản, một để người giữ đất cầm, một để ở chỗ các hộ dùng nước có thể xem. Tờ có câu sai không được lấy về chỉ vì anh định viết một câu đúng hơn.
Người đàn bà của luống khảo xin nói phần mình đã đồng ý nhường ca. Chủ giếng đáp chuyện ấy không làm nước dưới chân nhà ông trở lại. Bà ngừng, đặt gáo xuống dưới ghế. Tạ Duy nhận lời rằng lỗi ở dự đoán bể và cách khảo của mình, không chuyển sang người đã cho mượn một khoảnh để thử giống.
Ninh Vũ hỏi ông chủ ruộng đầu có muốn dừng cả mương đang tưới được không. Ông nhìn ra bờ, sau cùng bảo mình muốn giữ phần đã dùng, dừng cái đang làm giếng tụt. Họ tách hai việc ngay trên bản ca: đường mương cũ giữ mức đã kiểm và ưu tiên uống; nhánh bể buộc đóng, phần thử đứng lại.
Tạ Duy đưa bản có quyền mở anh đã được cấp ở khoảnh nhà giữa ra, nhờ gạch phần tự nhận ca trong hạn cũ. Từ giờ, muốn mở lại nhánh phải có người giữ giếng và Ninh Vũ cùng nhận điều kiện, đọc đủ dấu trước. Chủ giếng giữ chốt đã lấy hôm qua, Tạ Duy chỉ nhận đi đo ở nơi được cho phép. Anh không thể vừa tự bảo dự đoán mình đã đủ, vừa tự mở để thử nó.
“Đo tiếp được không?” anh hỏi.
Ninh Vũ nhìn những vò đang đặt bên tường.
“Nước uống phải chở tới trước. Các nhà đủ dùng trong buổi ấy rồi mới bàn đo. Hôm qua ngươi gánh được hai chuyến, hôm nay không thể lấy lời sẽ gánh bù làm chỗ dựa.”
Tạ Duy hỏi từng nhà lượng cần giữ khi không trông vào giếng trong một buổi. Họ tính cả người sẽ ở nhà, phần nấu ăn và đường đi tới máng cũ. Sau khi đối với số vò hiện có, bốn vò lớn được nhận là đủ cho buổi ngắn họ định cho khảo; hết lượng ấy thì dừng, không kéo dài sang ca tối.
Người có xe chở nhận một chuyến bốn vò với giá mười đồng, gồm đưa tới bãi và mang vò về sau buổi. Tạ Duy hỏi chuyến tiếp sẽ tính thế nào. Giá vẫn theo chuyến, còn anh chỉ có đủ trả một. Anh thu bớt những việc định làm, giữ lại đối chiếu mực giếng, bể và mương trong một khoảng có người đứng, chưa xin nạp thêm cho đầy bể hoặc mở một chu kỳ qua đêm.
Chủ giếng nhận cho buổi ngày mười sáu, cũng là ngày cuối hạn dùng đất cũ. Ngoài buổi ấy, mọi việc phải bàn lại từ đầu. Người đọc được báo giờ trước để tự chọn có đứng được không; chẳng ai bị Tạ Duy ghi tên vào phần còn trống rồi sáng ra mới biết mình phải tới.
Đến sáng hôm sau, anh đợi xe ở máng uống. Phần nước lấy theo khoảng đã nhường từ ca khảo, người giữ máng kiểm các nhà dùng trước đủ rồi mới cho hứng vào vò chở. Tạ Duy đi cùng xe, xuống đẩy ở đoạn đất mềm, tay áo bám bùn tới khuỷu.
Tới bãi giếng, người các nhà kiểm nắp và lượng trong từng vò, đưa chúng về chỗ đã chọn thay vì để cả bốn bên bể thử. Một người nhắc con trong nhà lấy nước uống ở vò của mình, đừng thả gàu xuống chỗ còn đang đọc. Tạ Duy trả đủ mười đồng cho người chở, hẹn lấy vò sau buổi, rồi quay lại kiểm lối trên bậc đá.
Trong túi anh đã hết tiền. Phần nước tới được trước mặt làm một buổi khảo có thể bắt đầu, đồng thời cắt bớt gần hết những gì anh từng muốn làm ngay. Bể được giữ ở mức nhỏ, người đứng chỉ có tới giờ hẹn, đất cũng chỉ cho tới hết ngày. Muốn thêm một lượt, anh phải tìm được nguồn thật cho cả nước lẫn công, không thể kéo dài nó bằng một dự đoán nữa.
Ninh Vũ tới sau khi xem các vò đủ, đặt trang giờ mới cạnh bản sai cũ. Chủ giếng cầm chốt, chờ người đọc nhận vị trí. Tạ Duy bước về dấu mương với sợi dây đo trong tay. Lần này, những người phải sống cạnh cái bể giữ cả điều kiện cho nó được thử; việc của anh là lấy đủ số để giải thích phần nước đã làm họ phải đổi sang những vò vừa chở tới.