Ninh Vũ đặt ba cữ cửa lên chiếc ghế, mời từng nhà chỉ phần mình định nhận. Người góp ván chỉ cữ đầu lớn nhất, bảo đã bỏ tiền từ trước thì không thể tính công ngang nhà vừa được thêm cửa.
Người giữ bờ cuối đáp rằng không có đất nhà mình, mương cũng không qua được. Hai bên còn định kể tiếp, Ninh Vũ đã lấy trang mức mới đặt giữa họ.
“Đây mới là phần dự kiến. Chưa ai nhận đủ nước. Muốn đổi công theo phần được hưởng thì sau khi thử phải so lượng tới ruộng, không chỉ độ rộng miệng cửa.”
Nàng đề nghị tạm chia phần đào theo mức thấp đã cùng nhận, rồi giữ một lượt điều chỉnh sau kỳ quan sát. Nhà đầu nhận hai buổi, hai nhà kia mỗi nhà một buổi. Công đã làm không bị gọi thêm mãi nếu nước kém; khi ấy phải giảm lời hứa hoặc bàn lại phần còn thiếu, không bắt người ta tiếp tục đào để đuổi theo một con số trên giấy.
Tạ Duy đọc lại giờ từng người có thể tới. Buổi công đổi từ việc đo ruộng hôm trước đã dùng hết ở đoạn thử, không còn để cộng vào hàng này. Một người chỉ rảnh chiều nay, người khác phải chờ xong việc ruộng sáng mai. Nếu cứ yêu cầu cùng tới một lúc, anh sẽ mất cả những phần họ đã nhận.
Họ chia việc thành những đoạn có thể làm riêng: đào ở đất được phép trước, kê máng sau, chừa tấm đậy trên lối đi làm xong rồi mới nối nước. Ninh Vũ giữ phần lắp cửa và kiểm ngắt, không nhận đứng cầm cuốc cả ngày rồi tới giờ mở lại phải tỉnh táo như chưa làm gì.
Vật liệu vẫn thiếu ở một đoạn kê cao. Chủ bờ cuối có hai tấm ván mái cũ, bằng lòng cho dùng qua bảy ngày thử. Hết hạn phải trả lại hoặc mua theo giá hai bên cùng xem lúc ấy, không lấy lời thưởng tám mươi đồng chưa có để coi như đã trả. Tạ Duy xem từng tấm, chỉ chọn phần chưa mục làm giá, không đưa gỗ cũ vào đáy máng chịu nước.
“Còn rãnh dưới nhà ta?” người góp ván hỏi.
Đó là rãnh rút ra bờ cũ, đã tắc một đoạn. Ông từng muốn sửa trước khi đào mương mới, nhưng không tính nó vào công chung vì ruộng hai nhà kia chẳng được lợi. Tạ Duy nhận làm hai buổi ở đó, đổi lấy việc ông dành đúng hai buổi đã nhận cho tuyến, không bị kéo về giữa chừng.
“Ta không cộng việc ấy vào phần ông còn nợ,” anh nói. “Lời tính nước đầu tiên là của ta. Ta làm phần này.”
Ông nhìn anh một lúc, rồi đưa cuốc. Tạ Duy nhận cả lời dặn rãnh không được xả vào luống nhà bên. Hai buổi của anh có chỗ bắt đầu và kết thúc, không phải một câu nhận lỗi để sau đó ai cũng có thể gọi tới làm bất cứ việc gì.
Ba hộ còn bàn thuê Lê Trác tới kiểm lượt mở. Mỗi nhà tự nhận hai mươi đồng, tiền được đếm riêng trước mặt Ninh Vũ. Nàng đem đủ sáu mươi đồng hẹn một buổi sáng ngày mười bảy; Lê Trác xem công việc rồi nhận. Không ai bảo anh phải giúp vì Tạ Duy hay vì đã từng bị thương ở một công trình khác.
Chiều ngày mười lăm, tiếng cuốc bắt đầu ở hai bờ. Tạ Duy đứng dưới rãnh cũ, xúc lớp bùn lẫn rễ lên chỗ chủ ruộng chỉ. Trên tuyến vòng, những người khác gọi nhau chuyền đất, dừng trước phần còn phải giữ làm lối. Anh ngẩng lên được vài lần, rồi lại cúi xuống việc của mình. Mương không vì anh đứng xa mà thiếu một người quyết từng nhát cuốc.
Sáng hôm sau anh làm hết buổi thứ hai, tới trưa rửa dụng cụ trả lại. Buổi chiều, anh đi cùng Ninh Vũ kiểm các đoạn nối. Một giá kê phải dời vì chân tấm ván lún vào đất mới xới; họ chuyển nó lên mặt đá lộ đã đo, không chèn thêm đất cho bằng mắt. Phần đường ngoài luống được chủ nhà xem lại trước khi nhận nước.
Cuối ngày, họ thu đủ nước uống vào các vò của những nhà đang dùng nhánh máng có thể bị ảnh hưởng lúc đặt cửa nguồn. Từng nhà chỉ chỗ cất và lượng cần giữ trong buổi thử, không giao vò ấy cho mương tưới. Ninh Vũ kiểm lối trả nước về máng cũ, yêu cầu nếu hụt thì ngắt thử ngay, không chờ lấy hết dự trữ mới báo.
Sáng sớm ngày mười bảy, tấm đậy cuối cùng được đặt trên lối đi. Người chủ bờ bước thử qua, cúi xem chân kê rồi mới bỏ viên chặn ngoài đường. Tạ Duy đi hết đường vòng, bàn tay lướt dọc mép máng còn thô. Hai buổi rãnh cũ làm vai anh đau âm ỉ, nhưng những đoạn đã hẹn đều xong mà không kéo thêm công của ai.
Ninh Vũ gọi anh tới cửa nguồn. Lê Trác đã ngồi ở điểm thấp, bộ thước dựng cạnh chân. Phía dưới, người của ba nhà đứng ở các dấu nước mới. Tạ Duy cầm bản cữ thấp đi xuống, lần đầu không cần xin ai nhường đường cho một đoạn mương còn nằm trên giấy.