Người chủ ruộng đầu dẫn một người từ bãi ngoài tới cửa mương. Người khách mang theo đôi vò rỗng, đặt xuống lối đá rồi hỏi có thể lấy thử một lượt không.
Tạ Duy tưởng ông ta tới hỏi nước uống, đã định chỉ máng cũ. Chủ ruộng đầu nói đây là người muốn tưới một khoảnh ở ngoài tuyến. Sau lượt nhà mình, nước còn đọng trong góc; nếu dẫn phần ấy qua máng ngắn, người khách sẽ trả tiền theo những lượt đã nhận.
“Bán được thì bù công, khỏi ngày nào cũng đem thêm tiền ra,” ông nói. “Ngươi còn đang thiếu tiền trả thợ kia mà.”
Tạ Duy nhìn đôi vò. Năm mươi đồng hẹn Lê Trác vẫn còn nguyên trên giấy, trong túi anh thì không. Nếu phần nước ấy thật sự dư, một khoản trả theo lượt có thể giúp vật liệu và công kiểm đỡ dồn lên từng nhà. Anh không thể vì mình ngại mà bảo người khác không được tìm cách bớt chi.
“Ông định lấy ở chỗ nào?” anh hỏi người khách.
Họ đi ra góc ruộng có nước đọng. Mặt nước khá yên, lá cỏ nằm nghiêng thành một vệt. Chủ ruộng đầu chỉ rãnh có thể mở qua bên ngoài, bảo sau khi đất đã ngậm thì chỗ ấy ngày nào cũng còn. Tạ Duy ngồi xuống xem bờ, hỏi đã đọc lượng ra sau lượt ở cửa chưa.
“Nhìn thế này còn chưa đủ rõ sao?”
“Đây là nước nằm lại. Ta chưa biết phần chảy tới ngày mai có giữ được như hôm nay không.”
Người khách cúi nhấc một vò lên, nói mình chỉ cần lượng nhỏ. Nếu hôm ít thì báo trước, ông có thể bớt tưới. Nhưng người chủ ruộng muốn hẹn đều để tiền cũng đều, không hôm có hôm không rồi chẳng biết lấy gì bù khoản công.
Ninh Vũ tới cùng chủ bờ cuối. Nghe chuyện rãnh bán nước, ông lập tức hỏi phần dưới sẽ lấy gì khi gặp một lượt yếu hơn. Hôm trước ba cửa vừa đọc thấp hơn dự kiến, nay phần trên đã gọi nước đọng là dư. Nếu hẹn bán xong, tới lúc ông báo thiếu, ai sẽ đi xin người ngoài nhả lại?
“Đây là phần trong ruộng ta,” chủ ruộng đầu đáp. “Ta không mở cao hơn cữ.”
“Nhưng ngươi định giữ giờ ấy ngày nào cũng thế. Phần ta còn phải đợi sau cối.”
Hai người đứng hai bên rãnh, không ai muốn bước lùi. Tạ Duy nghe tới chuyện giờ cố định mới nhìn rõ hơn điều sẽ đổi. Một lần múc ít nước từ góc ruộng khác với việc thêm người được nhận mỗi ngày. Khi dòng yếu, cái hẹn mới sẽ đứng giữa những ca còn đang phải kiểm.
Anh đề nghị khoan nhận tiền và khoan đào rãnh. Trước mắt, phần được gọi là dư phải có số qua những lượt đủ vòng, kể cả lúc cuối khe báo thiếu. Họ chưa có chỗ trữ riêng để đặt một lượng dự phòng sẵn, cũng chưa có phép tính cho phần nào có thể hẹn chắc ra ngoài mà không lấy mất khoảng cần điều chỉnh trong tuyến.
“Lại chờ,” người chủ ruộng nói. “Còn công thợ ngươi trả bằng gì?”
Tạ Duy lấy tờ hẹn Lê Trác ra. Anh không đưa nó để xin các nhà góp thêm, chỉ cho thấy công nào đang còn: một buổi mới đặt cữ, mười đồng đã trả, năm mươi đồng hẹn tới ngày sáu. Hai buổi trước đã thanh toán, không có khoản cũ nào chồng lên ruộng.
“Ta nhận trả việc này. Mai ta đi khảo riêng. Nếu không đủ, ta gặp người nhận công trước hạn, không dùng phần nước chưa đo để bảo là đã có tiền.”
Người khách đặt vò trở lại đòn gánh. Ông hỏi lúc nào có câu trả lời, vì ruộng ngoài cũng không thể đợi mãi. Tạ Duy nói chưa hẹn được một ngày bán chắc; nếu ông có cách khác thì cứ dùng, đừng để số giống của mình nằm chờ họ. Ông nghe xong gật đầu, không đưa khoản đặt trước vừa lấy trong túi ra nữa.
Khi khách đi, chủ ruộng đầu đứng lại bên góc nước. Ông không bảo Tạ Duy đúng, chỉ nói nếu có phần dư thật thì ông vẫn muốn bán, không muốn hết vụ nhìn nước chảy đi mà công mình chưa được tính. Tạ Duy nhận lời giữ đề nghị ấy trên trang cần kiểm, không gạch bỏ chỉ để cuộc nói chuyện bớt khó.
Chủ bờ cuối cũng phải nhận rằng chưa có bể nào giữ phần dự phòng ông muốn. Giữ lại một khoảng lịch chưa đem hẹn cho người khác không có nghĩa tối nay đã có thêm nước trong vò tưới. Ninh Vũ nhắc cả hai trước khi họ quay về cửa, rồi giữ nguyên mức mở hiện tại.
Chiều muộn, Tạ Duy nhận được lời hẹn khảo một thửa ruộng riêng vào sáng mai. Một ngày công một trăm đồng, giao đủ bản hiện trạng mới thanh toán. Anh đi xem lối tới trước, để sáng ra có thể tới đúng giờ hẹn và bắt tay vào đo ngay. Sau lưng anh, đôi vò của người khách đã rời bãi, còn rãnh bán nước vẫn nguyên bờ cỏ chưa bị cuốc xuống.