Lê Trác không nhận lời ngay khi Tạ Duy hỏi một buổi kiểm mới.
Anh đặt bản thước đang sửa xuống, hỏi tiền công lần này ai trả. Tạ Duy nói mình trả, không lấy thêm từ khoản ba nhà đã góp thuê buổi trước. Giá vẫn là sáu mươi đồng cho một buổi đặt cữ và kiểm cách đọc. Nhưng sau khi mua vật liệu, anh chỉ đưa được mười đồng trước, năm mươi còn lại xin hẹn trong ba ngày.
“Ngươi định trả bằng gì?”
“Ta nhận khảo ruộng riêng. Chưa có tiền thì chưa gọi là đã trả.”
Lê Trác nhìn anh rồi nhìn ngày hẹn trên mảnh giấy. Anh có quyền không nhận, Tạ Duy cũng đã tính nếu bạn từ chối thì phải chờ, không đem chuyện mương đang cần ra ép. Một lúc sau, Lê Trác lấy mười đồng, ghi phần còn lại và hạn trả, bảo ngày mai mình có việc khác nên buổi này phải làm gọn.
Tạ Duy đi mua cọc và những thanh gỗ nhỏ trước khi tới nhà bạn, hết mười đồng. Buổi sớm anh cũng đã mua ba mươi đồng linh sa, dùng hết cho một lượt sa bàn ở nhà Hà Sâm. Năm mươi đồng mang từ hôm qua giờ không còn đồng nào trong túi; trên trang hẹn mới còn năm mươi đồng phải trả.
Lượt khay cho ba cửa những dòng khá thuận. Tạ Duy đã nhập đường vòng và giờ nhường cối, nhưng lượng theo từng thời điểm vẫn dựa trên những buổi mẫu cũ. Anh mang kết quả ấy tới bờ, định đối với phần nước từng nhà sẽ tự đọc. Giấy được cuộn ngoài cùng túi, để lấy ra dễ hơn những trang thử hỏng trước đó.
Ninh Vũ đã xin từng chủ nhà vị trí cắm cọc, tránh chân người xuống ruộng và chỗ buộc dây. Nàng đặt một cọc cạnh mỗi lỗ nhận, thêm dấu đối trên đá hoặc gỗ cố định. Lê Trác kiểm cao độ từ lối thấp, dùng máng hứng ngắn và ống cát trong túi dụng cụ so phần nước đi qua ở vài mức. Nước hứng xong được trả vào đúng ruộng ấy, không đổ bỏ ra lối.
Không thể từ một vạch cọc đọc ngay thành cả ruộng đã đủ. Ninh Vũ bảo mọi người thử nhận ra lúc dòng mới tới, lúc bắt đầu đi qua lỗ vào khoảnh và lúc đuôi nước ngừng. Chủ bờ cuối đọc tốt hai dấu, tới dấu giữa thì cúi quá thấp làm mắt lệch; nàng đứng vào vị trí của ông, chỉ chỗ nhìn ngang rồi để ông làm lại.
Người góp ván hỏi vì sao phải dùng tới ba người đọc, Tạ Duy đi một lượt chẳng nhanh hơn sao. Ông còn việc trên ruộng, không muốn ngày nào cũng bỏ dở để đứng chờ một dấu nước. Ninh Vũ đưa ông bản để tại cửa nhà mình.
“Ngươi đọc được thì hôm nào hắn vắng, ngươi vẫn biết mình nhận gì. Có số khác thì đem cả hai bản tới.”
Tạ Duy đứng cạnh, nghe câu ấy mà thấy hơi khó chịu. Anh đã bỏ công đo cả ngày hôm qua; một phần trong anh vẫn muốn người ta đưa giấy lại để mình sửa cho đúng. Rồi chủ ruộng đầu tự đọc một lần, báo mức thấp hơn anh vừa nhìn từ xa. Lê Trác kiểm lại, xác nhận chủ nhà không nhìn nhầm.
Lượt nước chiều cho kết quả kém tờ sa bàn. Ở cửa giữa, dòng giữ được mức thuận ngắn hơn dự kiến. Dưới cuối, quãng đuôi còn chảy có thật nhưng mỏng, không bù đủ phần chờ như anh đã ước từ đường mẫu. Cộng các khoảng vừa đọc, phần tới ruộng thấp hơn lời trên giấy.
Tạ Duy mở cuộn kết quả khay, tìm lại giờ mẫu. Anh muốn thử một cách cộng khác trước khi đưa trang ra, nhưng ba chủ ruộng đều đang giữ số của chính mình. Anh không có thêm một lượt linh sa để đổi giả định tới khi thấy đẹp, mà dù có, nước chiều nay cũng không vì thế chảy nhiều lên.
“Bản thử của ta đã ước cao,” anh nói. “Giữ những số vừa đọc. Ta đem về đối lại nguồn và giờ mẫu.”
Người đàn bà hỏi vậy những dấu mới có làm lời hứa của anh giảm tiếp không. Tạ Duy đáp trước mắt phải giữ mức đã chứng minh tưới được, chưa mở rộng. Nếu cách chia mới cần nhiều hơn phần hiện có, họ phải sửa cách chia, không coi kết quả khay là nước đã nằm sẵn ở đầu mương.
Lê Trác thu máng hứng, giao cữ đã kiểm. Anh nhắc ngày trả năm mươi đồng, không hạ giá chỉ vì số đo khiến việc khó hơn. Tạ Duy đọc lại hạn, đưa bạn bản có chữ mình trước khi tiễn ra lối thấp.
Khi quay xuống, anh thấy Ninh Vũ đang để người chủ bờ cuối hướng dẫn lại người trong nhà đọc cọc. Nàng chỉ nghe, chờ họ tự chỉ đúng dấu. Tạ Duy cất tờ khay vào cùng các trang số khác, thôi giữ nó ở ngoài cùng. Ngày mai, bất cứ ai trong ba nhà cũng có thể mang một con số tới hỏi anh; lần đầu anh biết họ có đủ cách để câu hỏi ấy không chỉ dựa vào lòng tin.