Những ngày cuối tháng giêng, Tạ Duy thường gặp người chủ ruộng đầu ở cửa nguồn. Ông không tự nâng cữ, nhưng lần nào cũng hỏi bao giờ chốt phần nước vụ sau. Có hôm ông mang theo chiếc cuốc đã đào đường vòng, đặt nó bên chân như thể còn chờ tính xong buổi công hôm ấy.
“Ta bỏ hai buổi, lại góp ván từ đầu. Lượt tốt phải để nhà ta trước.”
Tạ Duy nghe ông nói hết. Anh không thể bảo mọi phần góp đã được thưởng tám mươi đồng xóa sạch; đó là tiền trả việc khảo, chẳng mua lại công sức của những nhà khác. Nhưng quyền mở cả mương cũng không nằm trong món công hai buổi.
“Ta sẽ cùng mọi người tính lại phần công,” anh đáp. “Còn cửa nguồn không giao riêng cho một nhà.”
Người đàn ông nhìn anh, hỏi nếu không có người góp trước thì bây giờ lấy gì mà chia. Tạ Duy không tìm cách phủ nhận. Anh đặt bản xác nhận bảy ngày xuống cạnh cuốc, chỉ phần nước qua đất nhà cuối và ca nhường cối. Mương đang dùng được vì những phần ấy đều còn, không chỉ vì tiền ván anh nhận đầu tiên.
Ông nhấc cuốc lên, chưa nhận câu trả lời. Những ngày sau, chuyện ấy theo từ bờ ruộng vào các bữa nói chuyện. Người đầu sợ mình bỏ nhiều rồi phải chờ, người cuối sợ cứ mỗi lần thiếu vật liệu lại bị xếp sau. Các lượt vẫn chạy ở mức cũ, nhưng mỗi lần người này nhìn giờ mở của người kia, Tạ Duy đều cảm thấy họ đang đếm thêm một điều khác.
Tới hạn ngày ba mươi mốt, anh mang tiền thưởng còn lại tới nhà chủ bờ cuối để hỏi hai ván mái. Ông nhận bán với giá hai mươi đồng, sau khi cùng anh xem mặt gỗ và vị trí đang kê. Tạ Duy trả đủ, nhờ ông ghi đã bán, rồi chuyển hai tấm vào phần vật liệu chung của tuyến. Chúng không trở thành đồ riêng anh có thể lấy đi khi đổi việc.
Anh dành thêm mười đồng mua thức ăn cho những ngày chờ khảo, cất năm mươi đồng còn lại vào túi trong. Bữa tối chung của tuần quan sát đã hết, Ninh Vũ cũng chỉ nhận các ca đã bàn lại, không còn đứng ở cửa suốt ngày. Có buổi Tạ Duy phải ngừng tập thở để đi nhận một việc đo nhỏ cho tháng tới. Cảm giác chênh ở nước lúc có lúc không; hễ anh cố dùng nó đo thay thước, kết quả lại chẳng đủ rõ để viết xuống.
Sang đầu tháng hai, ba hộ gặp nhau tại bãi cạnh cửa. Mạ đã bén hơn, phần đất mỗi nhà muốn tưới không còn giống hệt khoảnh thử đầu tiên. Người đầu đem bản công, người cuối đem trang giờ nước thực tới. Ninh Vũ đặt cả hai cạnh nhau, mời họ nói điều muốn đổi trước khi động tới cữ.
Người đầu vẫn muốn giữ cửa trong lượt trước cối và tự quyết lúc nào nhả xuống. Chủ bờ cuối phản đối ngay. Ông bảo mình không thể mỗi ngày ra hỏi một nhà khác đã dùng xong chưa, trong khi nước vẫn đi qua đất mình.
Tạ Duy ngồi giữa, nghe tiếng giấy sột soạt. Nếu giữ nguyên thứ tự, hai người sẽ còn cãi vì một lượt được coi là tốt hơn. Anh đề nghị chia bằng những khoảng mở dài bằng nhau, luân phiên thứ tự giữa các ngày. Không nhà nào luôn ở trước, cũng không ai giữ chìa cửa nguồn làm của riêng.
Người góp ván tính thử trên đầu ngón tay. Ông không hài lòng hẳn, nhưng ít nhất có thể chỉ lên giờ của từng nhà để so. Người đàn bà ở khoảnh giữa hỏi lúc cối kéo dài thì phần ngắt được tính thế nào. Tạ Duy đáp khoảng ngắt phải bỏ ra, không lấy ca không có nước tính cho bất cứ ai.
Chủ bờ cuối vẫn lắc đầu.
“Mở bằng nhau, nước tới nhà ta có bằng nhau không?”
Tạ Duy nhìn trang trước mặt. Độ trễ ở cuối đã được ghi nhiều lần, anh đã biết nó tồn tại. Vừa rồi, khi tìm một cách chia dễ hiểu, anh lại đặt đầu và cuối lên cùng một mặt giấy như thể quãng đường không lấy mất thời gian.
“Ta tính từ lúc nước tới cửa nhà ông.”
“Nước mới tới thành sợi cũng tính à? Đợi nó đủ vào ruộng, ngươi lại bảo hết giờ. Nhà đầu mở là có ngay.”
Ninh Vũ kéo trang cuối khe sang, chỉ dấu mức họ từng dùng xác nhận. Một khoảng giờ chỉ nói được cửa mở lâu bao nhiêu, chưa nói trong khoảng ấy nước đã tới mạnh hay yếu. Người đầu im lặng nghe, rồi nói nếu cứ chờ đủ dưới kia mới đếm thì chẳng biết bao giờ mới hết lượt.
Tạ Duy gấp tờ chia đều vừa viết, không đưa ai ký. Anh xin giữ lịch cũ thêm đúng một vòng để đi lại từ đầu tới cuối, xem từng nhà nhận gì trong khoảng mình định chia. Người cuối nhận điều ấy, nhưng nhắc anh đem cả đôi giày xuống ruộng, đừng chỉ đứng ở cửa nguồn nhìn giờ.
Anh nhìn lịch việc đo đã hẹn vào sáng mai. Buổi ấy có tiền công, còn đi trọn mương thì chưa ai trả. Tạ Duy cất cả hai tờ riêng, biết sáng ra mình phải chọn trước khi có người chờ ở hai nơi.