Bùi Kính tới Bạch Tảo cùng một xe vật liệu. Ông dừng ở bãi ngoài, đợi người dỡ những bao đất trám xuống rồi mới hỏi ai đang làm đường mương vòng.
Tạ Duy bước ra từ mái kho. Đầu ngón tay anh còn dính màu bôi dấu đá hôm qua. Bùi Kính nhìn cuộn bản vẽ trong tay anh, nói đã nghe chuyện đoạn thử bị mất nước, cũng nghe khoảnh dưới giữ được qua một đêm.
“Thử được một đêm mà để dở vì thiếu vài thanh gỗ thì tiếc.”
Ông cho anh xem danh sách vật liệu trên xe. Có ván, đinh, dây và loại đất trám Tạ Duy đang phải mua từng ít một. Chỉ cần một phần trong số đó, những chỗ kê máng còn thiếu đã dễ làm hơn nhiều.
“Ông bán theo giá nào?” anh hỏi.
Bùi Kính đưa một tờ khác, không phải bảng giá. Ông có thể ứng vật liệu trước, nhận quyền mua những khoảnh liên quan nếu thử thất bại. Giá mua và cách tính phần ứng được ghi sẵn, chủ đất chỉ cần đồng ý từng nhà. Tạ Duy không phải trả cả khoản ngay hôm nay; ông muốn anh giới thiệu phương án cho những người đang giữ ruộng.
Anh đọc chậm tới chữ nếu. Phía sau nó không phải lời hứa mơ hồ. Một lần thử không đạt mức nào, vào ngày nào, sẽ mở quyền mua ra sao đều có chỗ để điền. Nhưng người định mức nước và người ký kết quả khảo lại có thể chính là anh.
“Nếu tôi nhận vật tư mà họ không bán thì sao?”
“Thì ngươi phải trả tiền như mua thường. Ta không chở cả xe lên chỉ để chờ xem người ta đổi ý.”
Bùi Kính nói bình thản, kéo tờ giấy sát vào để một người khác có chỗ đi qua. Tạ Duy nhìn những bao vật liệu, nhớ sợi dây đã phải nối ở giá máng. Anh không nghĩ chúng tự trở nên xấu chỉ vì người bán có điều kiện. Vấn đề là mình đang thiếu tới mức chỉ muốn đọc phần trước chữ nếu.
“Tôi chỉ mua được một ít theo giá thường.”
Ông nhìn túi tiền anh mở. Bốn mươi đồng nằm gọn trong lòng tay, ít đến mức không cần đếm lâu. Bùi Kính lấy lại tờ ứng, đưa bảng bán lẻ. Giá mua ít cao hơn giá cả lô; ông không hạ xuống ngang lời chào ứng ban đầu.
Tạ Duy chọn phần đất trám, đinh và dây vừa hết ba mươi đồng. Anh đếm trả, nhận phiếu cùng vật liệu, để mười đồng còn lại vào túi áo. Bùi Kính không ngăn, chỉ nhắc số ấy chưa đủ cho cả tuyến.
“Tôi biết. Phần thiếu tôi chưa có cách hứa trả.”
“Cứ để họ xem đề nghị. Người muốn ở lại có tính toán của họ, người muốn đi cũng thế.”
Tạ Duy nhận một bản để đem tới các hộ, nói rõ mình không nhận ứng và không ký thay quyền đất. Bùi Kính gật đầu, quay sang người đang hỏi giá ván. Cuộc mua bán của anh kết thúc ở đó, không có thêm món tặng nào nằm dưới bao đất.
Buổi chiều, Tạ Duy trải cả phiếu mua lẫn bản đề nghị ở nhà chủ khoảnh thử. Anh nói đã mua được gì, còn thiếu gì. Người góp ván hỏi có phải nếu không nhận vật liệu ứng thì họ phải đào tiếp bằng tay không. Anh đáp phần đất làm được bằng công, còn những đoạn bắt buộc có máng vẫn thiếu vật liệu; phải thu gọn hoặc đợi đổi đủ, không thể lấy đất sét thay mọi tấm gỗ.
Một người muốn xem giá mua đất kỹ hơn. Nhà ông đã cân nhắc chuyển đi trước khi Tạ Duy tới, không định đợi thêm một vụ chỉ để giữ tiếng là người chịu ở lại. Tạ Duy đưa giấy, chỉ chỗ còn trống về thời hạn và mức thử. Anh không nói nhận giá là bỏ rơi cả khe. Mảnh ruộng ấy thuộc quyền quyết định của gia đình họ.
Hai hộ muốn thử tiếp thì hỏi anh có dám ghi mức hứa đã giảm không. Anh lấy bản mới, đọc lại giới hạn một khoảnh qua đêm, phần cửa thấp và việc chưa thử từ nguồn. Mọi người nghe xong mới bàn ngày công, không lấy lời chào của Bùi Kính làm bằng chứng rằng mương nhất định thất bại.
Người góp ván còn muốn có một khoản thưởng khi nước tới ruộng, để việc không kéo mãi. Ông hứa tám mươi đồng nếu cả vòng đã thống nhất nhận được nước đúng mức qua kỳ theo dõi. Nếu Tạ Duy muốn nhận sớm một nửa, phải mở cao cho tới dấu đầy cũ ở ruộng đầu ngay lượt đầu tiên.
Tạ Duy chưa nhận lời phần thưởng sớm. Anh nhờ ghi cả hai điều kiện riêng, đặt tờ ấy cạnh bản cữ thấp đã sửa. Bốn mươi đồng có thể mua thêm nhiều hơn túi đinh hôm nay, nhưng dấu đầy cũ chính là mức anh vừa bỏ sau buổi kiểm của Lê Trác.
Tới tối, anh mang vật liệu về mái kho, cất phiếu trong sổ. Bên ngoài, xe của Bùi Kính đã xuống dốc, vài người vẫn cầm bản đề nghị mua đất đứng nói chuyện. Tạ Duy còn mười đồng, một đường mương chưa xong và những người chỉ nhận làm tiếp nếu phần nước của họ đủ rõ để tính công. Sáng mai, anh phải ngồi cùng Ninh Vũ giải quyết việc ấy.