Chủ giếng tự xem bốn vò dự phòng trước khi đưa chốt cho Ninh Vũ.
Buổi thử đầu ngày hai mươi bảy tháng hai, ông đứng bên dấu giếng, không ngồi ở hiên như lúc nhận vật liệu. Tạ Duy nhìn bàn tay ông còn giữ trên sợi dây gàu, nhớ lần dây đã hết chiều dài thường lấy. Anh đọc mức ban đầu cùng ông rồi về bể, để người báo hai nơi thử tiếng một lượt trước khi mở.
Nước vào lòng gốm, chạy qua những mép nối còn mới. Dưới đáy có khoảng sáng nhìn xuyên tới lớp kê, không còn một khối đất ướt sát mặt nước. Tạ Duy đặt mảnh giấy khô tại chỗ hứng, kiểm cả lượng ra và đầu đọc dẫn. Phần dòng qua góc không giữ lại như hai khay địa phương; kim phía sau theo lên trong khoảng họ đang đo.
Chủ giếng báo một mức thấp hơn lúc đầu. Ninh Vũ đưa tay tới cữ, hỏi bên ấy đã có mấy gàu lấy. Ông đọc lượng, đợi thêm theo lượt cát. Mức hồi trong khoảng quen của giếng khi nghỉ múc, không tiếp tục lùi như lần bể đất nhận nước. Tạ Duy chép nguyên đoạn ấy, giữ cùng số người vừa lấy, không sửa cả trang thành một đường ngang cho đẹp.
Khi tới lượng nhỏ đã định, họ đóng cấp, giữ rồi xả qua cửa riêng về dải mạ được phép. Chủ giếng đọc tiếp sau xả. Nước từ bể đi qua rãnh hứng ngoài lối gánh, bên dưới lòng gốm vẫn nhìn được, không có vệt rịn nối về nền cũ. Vòng đầu kết thúc với những dấu còn dùng được để so vòng sau.
Ngày hai mươi tám, người tới múc đông hơn. Một nhà định đổi người đọc vì có việc gấp, báo từ trước nên Ninh Vũ nhận người khác tới tập lại dấu, không tự điền số cho nhà vắng. Chuyến bốn vò được giao đủ rồi mới mở. Tạ Duy dùng ống nạp tiếp theo của thước, giữ cùng cữ, trong khi số gàu ở giếng khác hôm trước được ghi riêng.
Lần này phần nước đi tới mạ chậm một chút vì rãnh vừa có lá mắc. Người chủ khoảnh gỡ ở đoạn nhìn được, báo giờ trước và sau. Tạ Duy giữ chỗ trễ trên trang, không lấy nó làm lý do nâng cửa cho đủ nhanh. Bể và giếng qua hết lượt giữ, lượt xả, những số đổi được đặt cạnh điều đã xảy ra tại chỗ.
Vòng thứ ba diễn ra vào những ngày đầu tháng ba. Mạ trên dải khảo đã khác buổi đầu thử chia gáo; người đàn bà chỉ phần rễ và lá mới, nói nhu cầu của cả luống đang lớn lên. Họ vẫn chỉ thử đúng dải, lượng nhỏ và khoảng đã cùng nhận, chưa lấy sự thay đổi ấy đẩy thêm một lượt vào bể.
Tạ Duy xem ba trang sau khi Ninh Vũ đóng cửa xả. Trong cả ba vòng, giếng giữ được mức lấy qua những lượt có người múc, rồi hồi theo khoảng đọc được; không lặp cú tụt kéo dài của bể đất. Chỗ hứng dưới đáy khô, lượng qua cửa ra đi đúng đường riêng, phần dòng tức không dồn giữ ở góc như mẫu rẻ.
Chủ giếng thả gàu, kéo được lượng thường dùng ngay từ bậc quen. Ông đặt nó vào vò nhà mình, đứng nhìn lòng bể một lúc rồi mới gọi người trong nhà ra xem. Tạ Duy không nói thay ông rằng đã hết lo. Ông nhận ba trang đối chiếu, chỉ bảo từ nay mỗi lần mở vẫn để người bên giếng biết.
Người chủ ruộng đầu tới khi họ đang thu thước. Thấy đủ người và nước còn ở nguồn, ông đề nghị mở cao thêm ngay chiều ấy, thử cho phần ruộng ngoài dải khỏi phải đợi một buổi khác. Người đàn bà cũng nhìn về luống lớn, nhưng chưa gật theo.
Tạ Duy đặt cữ trở lại dấu nhỏ.
“Hôm nay giữ tới đây. Ba vòng vừa rồi dùng cùng mức này. Muốn mở cao phải bàn lại lượt và người đứng, không lấy phần đã xong làm giấy cho mức khác.”
Ông chủ ruộng nhắc đất không chờ mãi. Tạ Duy nhận câu ấy, hỏi ông muốn đưa khoảnh nào vào buổi bàn kế, chứ không hứa mở thêm trước khi biết ai phải nhường. Chủ giếng giữ chốt, không bị đặt vào cảnh đã thấy bể chạy tốt thì ngại xin ngắt giữa lúc mọi người vui.
Ba chuyến dự phòng đã trả đủ ba mươi đồng, từng chuyến giao trước buổi thử và thu vò sau khi các nhà giữ phần uống đã nhận. Tạ Duy còn mười đồng, bốn tấm gốm vẫn mượn của cối. Anh trả thước cùng bốn vỏ ống cho Hà Sâm sau khi buổi cuối kết thúc; hợp đồng bốn buổi đã dùng hết, không có phần nạp nào nằm lại để coi như thử tiếp miễn phí.
Trước khi rời bãi, chủ giếng nhắc hạn đất tới ngày năm tháng ba. Tạ Duy ghi ngày bàn lại với các nhà, mang theo cả ba vòng đạt và những phần luống vẫn đang chờ. Đáy bể mới đã cho họ một cách dùng có thể tin hơn, nhưng ca trực, đất và công người vẫn có hạn riêng.
Người đàn bà hỏi tới lượt cho phần giống ngoài dải nhỏ. Tạ Duy cùng bà đi hết mép luống, để Ninh Vũ giữ chốt và trang ca. Lần này họ có một chiếc bể đã qua ba vòng, có thể nói tiếp từ kết quả thật; anh vẫn phải nghe xem người đang chờ phần nước ấy còn sẵn lòng dành bao nhiêu công cho việc chung.