Tạ Duy gạch nét dẫn ở khúc gờ trước mặt những người sẽ nhận nước.
Trang giấy trông trống hẳn một góc. Hôm qua, anh còn định dùng trận văn ở đó để giữ mức nước đã hứa. Bây giờ đường có thể quay lại khi cửa cuối đóng đã được Lê Trác đo ra. Anh không muốn đợi nước chạy ngược rồi mới đưa mọi người xem trang số.
“Bỏ nét này thì còn tới được không?” người góp ván hỏi.
“Ở mức thấp hơn. Ta sửa cữ cửa, chỉ giữ phần đi qua được gờ mà không dồn ngược.”
“Thấp hơn nữa?”
Tạ Duy gật đầu. Sau lần chia cho nhà giữ bờ cuối, phần hai hộ đầu đã giảm. Bây giờ lại giảm thêm, và anh hiểu vì sao người đàn ông không muốn đưa ván ra khỏi mái kho. Nếu tính từ lời anh nói ở đầu khe mấy hôm trước, họ đã nhận về một con mương dài hơn, ít nước hơn, còn phải chờ.
“Ta chỉ xin thử một khoảnh,” anh nói. “Không bảo hôm nay đủ tưới cả ruộng.”
Người đàn bà đi ra bờ dưới, chỉ miếng đất nhỏ đã đắp kín ba cạnh. Nếu khoảnh ấy không giữ nổi nước qua đêm, bà không muốn bỏ công đào phần còn lại. Anh nhận điều kiện, cùng bà đánh dấu mức nước cần nhìn vào sáng sau.
Ninh Vũ xem chỗ thử, hỏi nước lấy từ đâu. Chiếc bể thuê đã được trả từ ngày thứ năm, ở bãi chỉ còn vòng đất khác màu. Tạ Duy không thể chỉ tay xuống đó như vẫn còn một phần dự phòng chờ sẵn.
Chủ khoảnh có hố trữ nước tưới riêng, cách đường sinh hoạt một bờ đất. Bà đồng ý cho lấy đúng phần đã đánh dấu để đưa qua đoạn thử, không vét đáy và không động tới vò nước uống trong nhà. Tạ Duy đem thùng ra ước lượng, để một người trong nhà bà nhìn mức trước và sau khi múc.
“Vậy hôm nay kiểm đoạn cuối với khoảnh này,” Ninh Vũ nói. “Chưa phải mở từ nguồn xuống. Nước hết phần cho dùng thì dừng.”
Anh nhận lời. Không có nguồn nước uống nào bị chặn, cũng chưa có lượt thử toàn tuyến để anh gọi là mương đã chạy.
Buổi công đào đổi từ hôm đo ruộng được dùng vào sáng ấy. Người đàn ông mang cuốc tới, cùng Tạ Duy làm đoạn nông trên phần đất đã được cho phép. Họ đào tới lúc đứng bóng rồi nghỉ, đúng giờ hẹn. Những khoảng chưa có người nhận công vẫn nằm nguyên; anh không nhờ tiện tay làm nốt dưới cái cớ chỉ còn một đoạn.
Tạ Duy dùng ván cũ làm máng ngắn. Anh mua thêm đất sét trám cùng cữ gỗ hết ba mươi đồng, tự gọt cữ theo mức mới. Miếng kê ở khúc gờ không khắc nét dẫn đã bỏ. Ninh Vũ thử đóng cửa cuối, anh căng dây theo mức đầy thấp hơn, kiểm để chỗ nhập phía trên không bị ngập trở lại.
Anh không mang sa bàn xuống. Lượt linh sa trước đã hết, còn bốn mươi đồng phải giữ cho những ngày tới. Những số Lê Trác giao và sợi dây trước mặt đủ để anh đặt cữ thấp, nhưng không đủ cho một lời hứa lớn hơn.
Xế chiều, Ninh Vũ mở cửa thử từ thùng đặt trên bờ. Tạ Duy đứng ngoài đoạn nối, nhìn nước men qua gờ. Nó mỏng, mất thời gian mới chạm tới mép khoảnh. Người đàn bà cúi xuống sờ đất ở đầu nhận, rồi chuyển sang nhìn dấu mức anh đã vạch.
Khi nàng đóng cửa cuối, nước dâng phía trước cữ. Tạ Duy giữ mắt ở đường nhập, chờ. Mặt nước dừng dưới dấu nguy cơ, không tràn ngược qua chỗ Lê Trác đã chỉ. Anh ghi thời điểm rồi cho mở trở lại, không tranh thủ nâng cữ để nhìn một dòng mạnh hơn.
Tới khi dùng hết lượng được phép lấy, khoảnh đất có một lớp nước mỏng. Ninh Vũ đóng đầu cấp, buộc cửa ở trạng thái ngắt. Họ đánh dấu ba chỗ quan sát, chừa lối để sáng mai tới xem mà không giẫm lên bờ. Chủ khoảnh nhận giữ mắt bên nhà mình, chỉ trong đêm ấy; có sụt bờ thì báo và tháo phần nước còn lại ra rãnh tưới của nhà, không tự múc thêm vào.
Tạ Duy trở lại trước bình minh ngày thứ mười ba. Trên mặt khoảnh vẫn còn nước. Mực nước thấp hơn dấu hôm trước một ít, có phần đất đã ngậm ẩm, chưa thấy chỗ rút nhanh như bờ rỗng. Người đàn bà ra sau anh, ngồi xuống nhìn mặt nước lâu hơn anh tưởng.
“Có thể giữ được,” bà nói.
Tạ Duy muốn đáp ngay rằng thế là được rồi. Anh nhìn sang những phần ruộng còn khô và đoạn mương chưa đào, nhớ nước đêm qua được múc từ hố trữ, chưa đi hết đường vòng từ nguồn.
“Khoảnh này qua được một đêm,” anh nói. “Ta còn phải xem lúc nước tới đều và các cửa thay phiên.”
Bà gật đầu, nhờ anh để lại dấu mức. Tạ Duy đi vòng quanh bờ, ghi những gì còn nhìn được trong ánh sáng sớm. Anh bắt đầu có một kết quả ngoài đất để đem so với giấy, dù nó nhỏ hơn nhiều so với con mương anh đã hình dung ngày đầu.