Khi Tạ Duy xuống máng, người gánh nước đầu tiên đã đặt được hai chiếc vò lên bờ. Bà nhận ra anh từ hôm đứng bên vách đá, nhìn hai thùng gỗ anh mang theo rồi nhích đòn gánh sang cho anh có chỗ ngồi.
“Hôm nay lại đổ bể à?”
“Bù phần đã lấy. Còn lại ta theo bà xem nước.”
“Theo thì cứ theo. Đừng đứng giữa đường.”
Tạ Duy đặt thùng sát bờ, lấy tấm gỗ mỏng làm chỗ kê giấy. Trời chưa nắng, nước trong máng lạnh buốt. Anh ghi giờ, đo mức và lấy mẫu đầu tiên vào hộp Hà Sâm cho mượn. Trên nắp, anh buộc mảnh giấy ghi rõ đầu máng, buổi sớm, lớp nước sát mặt. Làm xong, anh đứng lùi ra để người sau xuống.
Người đàn bà nhìn chiếc hộp nhỏ, hỏi từng ấy có đủ thử không. Tạ Duy bảo chỉ để so với những mẫu cùng chỗ lấy về sau. Bà không hỏi sa bàn là gì, chỉ dặn anh nếu mang thùng thì mang cho đầy, nửa thùng cũng phải đi ngần ấy dốc.
Lượt đầu anh vẫn làm nước đổ ra ngoài. Khi lên tới bể, vai áo đã thấm ướt một bên. Anh chờ người ta lấy nước xong, đổ phần bù rồi quay xuống. Tấm giấy kê bên máng còn nguyên, góc giấy bị gió cuộn lên.
Đến giữa buổi, người tới đông hơn. Có người đổi giờ vì phải ra ruộng, có người chỉ xuống khi nhà hết nước. Tạ Duy dần hiểu vì sao câu hỏi hôm qua của mình nhận những câu trả lời khác nhau. Cùng một máng, có người luôn gặp lúc nước chảy, có người phải vét phần còn lại dưới đáy.
Anh đánh dấu cả lúc không ai lấy. Nếu chỉ ghi khi thấy người chờ, anh sẽ không phân biệt được nước vốn ít với nước vừa bị múc hết.
Gần trưa, ánh nắng chiếu tới vạch ẩm trên đá. Màu sẫm nhạt dần, nhưng dưới bụi cỏ vẫn còn một điểm mát. Tạ Duy đo lại khoảng cách, đặt tay lên đá một lúc rồi rút ra. Anh chưa tìm thấy dòng nào đủ rõ để lấy mẫu riêng. Trong sổ, ô nguồn nước phía trên vẫn để trắng.
Một người đang gánh lên gọi anh tránh thùng. Anh vội dịch chân, giẫm vào vũng nước lạnh và suýt làm đổ nghiên mực nhỏ. Người đàn bà bật cười ở đầu dốc.
“Chờ nước thì nhìn nước, đừng cứ nhìn giấy mãi.”
Tạ Duy cất nghiên vào túi. Anh ăn miếng bánh mang theo, ngồi ở chỗ râm có thể thấy cả đầu máng lẫn vách đá. Buổi đo trước đã kết thúc vào giờ này. Hôm nay, anh còn nguyên nửa ngày chưa biết sẽ ghi được gì.
Xế chiều, nước dưới chân vách bỗng bớt lạnh.
Ban đầu Tạ Duy tưởng tay mình nóng vì nắng. Anh rửa tay ở máng, chờ một lúc rồi quay lại chạm vào khe nhỏ dưới bụi cỏ. Một dòng nước mảnh đang rịn xuống, ấm hơn phần nước mặt bên cạnh. Nó đi men theo rêu, gặp chỗ lõm rồi lẩn xuống chân đá.
Anh gọi người đàn bà đang đặt vò. Bà cúi nhìn chỗ anh chỉ, bảo ngày nào tới muộn cũng có thể gặp, nhưng không phải buổi nào nó xuất hiện cùng một lúc.
“Bà đã nói nước chiều khá hơn.”
“Thì có khi khá hơn. Ngươi hỏi một câu, ta biết nói chừng nào?”
Tạ Duy cười, xin bà chờ anh lấy mẫu trước khi đặt vò vào. Anh không cạo rêu hay nạy đá. Dùng một mảnh gốm sạch hứng dòng rịn, anh rót riêng vào hộp thứ hai, ghi giờ cùng vị trí. Sau đó anh lấy mẫu nước mặt cạnh máng vào hộp cuối, để hai thứ khỏi lẫn chỉ vì cùng được lấy buổi chiều.
Anh ở lại tới khi người cuối cùng gánh lên. Dòng ấm yếu dần sau bóng vách, còn nước mặt vẫn lạnh. Tạ Duy đo thêm lần nữa, mới thu thước về. Hai vai anh ê ẩm, nhưng trang giấy không còn chỉ có những con số giống nhau đặt nối tiếp.
Hà Sâm phải kéo đèn sát bàn mới đọc được chữ. Ông kiểm các nhãn mẫu, hỏi lại chỗ hứng dòng rịn rồi đưa Tạ Duy chép giờ vào bảng. Lượt thử thứ hai dùng hai mẫu riêng và những mức nước đo trong ngày. Phần buổi sáng được giữ lại, không xóa đi để nhường chỗ cho số mới.
Khi Hà Sâm cấp linh lực, Tạ Duy nhìn thấy vệt bạc dưới cát rẽ thành hai đường. Một đường theo nước mặt xuống máng. Đường kia tới chậm hơn, men sát phần vách anh vừa bổ sung rồi mới nhập về dưới thấp. Cửa mương ở vị trí anh chọn trong lượt đầu không còn nhận đều như trước.
Anh đặt hai bản ghi cạnh nhau, ngồi yên một lúc. Nếu chỉ tin lượt đầu, anh đã chọn giờ mở theo dòng không tồn tại suốt ngày.
“Ngày mai ta phải vẽ lại tuyến,” anh nói.
Hà Sâm ngắt linh lực, tựa lưng vào ghế. Tạ Duy ghi đã dùng hai lượt, còn một, rồi thu vật liệu hao vào túi riêng. Anh chưa biết dòng ấm đi qua đâu trước khi lộ ở chân vách. Sa bàn chỉ đang chạy theo những gì anh đã đo và đặt vào.
Anh mở lại trang ghi các lượt gánh nước. Bên cạnh giờ dòng ấm xuất hiện là giờ những người đi ruộng trở về xuống lấy nước. Tạ Duy khoanh cả hai, không chỉ khoanh đường bạc đẹp hơn trên khay. Sáng mai, khi sửa cửa mương, anh sẽ phải mang theo trang này.