Chủ cối không cho Tạ Duy mang mảnh gốm đang dùng về thử.
Ông cầm nó đặt lại chỗ kê, chỉ vệt rò trên lòng máng. Mấy hôm nữa vá chỗ ấy vẫn phải có đúng miếng chèn, lấy đi một mảnh nhỏ hôm nay có thể khiến cả mẻ giã ngày mai chậm lại. Tạ Duy nghe xong buông tay, đưa hai bản đo khay địa phương ra thay vì hỏi mượn tiếp.
Ông đọc phần giữ nước, rồi nhờ anh giải thích chỗ kim giữ ở góc. Tạ Duy nói mẫu có thể làm vật chứa thường, nhưng chưa dùng làm lòng bể cấp dòng tới ruộng. Chủ cối gõ nhẹ vào mặt gốm dưới máng, bảo thứ ở đây đã đi với nước lâu, muốn lấy cùng loại phải hỏi nguồn Nham Khê.
“Ta có bốn tấm để dưới mái kho,” ông nói. “Để dành sửa hai đoạn này.”
Tạ Duy theo ông ra xem. Bốn tấm có mép ghép, được bọc rơm, mặt trong ít trầy. Chúng chưa nằm trong máng đang chạy, nhưng cũng không phải đồ thừa có thể đem cho rồi quên. Đến mùa bận, cối cần thay đoạn rò và chân kê, còn người đặt hàng ở Nham Khê phải có chuyến đi nhận.
Ông đề nghị cho mượn bốn tấm tới cuối tháng năm, giữ nguyên mép để tháo được. Đổi lại, Tạ Duy nhận đo lại hai đoạn máng đã chỉ, lo nguồn đặt gốm thay, tổ chức chở và lắp trước mùa giã bận đầu tháng sáu. Giá vật liệu mới phải đưa ông xem trước khi đặt; phần gốm ấy ông trả theo lô đã nhận, còn việc khảo, liên hệ, chuyến chở và công lắp nằm trong phần Tạ Duy đổi lấy quyền dùng tạm.
Tạ Duy xin xem cả hai đoạn trước khi đáp. Đoạn gần bánh chỉ thay lòng máng, đoạn phía trên có hai chân kê cần sửa khi ngắt nước. Muốn làm vào giờ cối nghỉ, anh phải có thợ đúng buổi, không thể cầm bản vẽ tới rồi gọi người đang giã bỏ việc ra giúp.
Họ hẹn đợt đầu vào tháng tư: Tạ Duy tới Nham Khê tìm nguồn và giao được phần đầu đã thống nhất. Phần còn lại sẽ được chở và lắp trong tháng năm, đủ để cối thay trước mùa bận. Hai đoạn và chỗ kê được đánh ngay trên bản, không kéo sang cả nền nhà hay mọi nơi xuống cấp quanh cối.
“Nếu bể thử của ngươi hỏng, lời này có còn không?”
Tạ Duy nhìn bốn tấm nằm trên rơm. Chúng có thể giúp anh đi qua chỗ mẫu rẻ vừa thất bại, nhưng nghĩa vụ tới cối không được buộc vào việc anh có được khen hay không.
“Còn. Ta trả tấm đúng hạn, hoặc thỏa thuận vật thay trước. Việc hai đoạn này vẫn theo hẹn.”
Chủ cối nhận, nhờ người vận hành cùng nghe phần giờ ngắt được dùng để sửa. Tạ Duy chép hai bản, đọc từng chỗ có thể khiến một bên hiểu rộng hơn. Bốn tấm vẫn thuộc chủ cối; anh được lắp thử trên giá có thể tháo, không cắt mép, không chở sang nơi khác. Khi cần kiểm tình trạng, chủ cối được tới xem cùng người giữ giếng.
Đang đọc, họ phải dừng để nhận một gánh thóc vừa tới. Người mang thóc hỏi mẻ của nhà mình có xong trước tối không, tay vẫn giữ dây buộc như sẵn sàng gánh sang chỗ khác. Chủ cối xem những bao đang chờ rồi trả lời cụ thể. Tạ Duy đứng nép ngoài vệt chày, chờ ông nhận xong mới viết tiếp. Những giờ ghi trên giấy còn là bữa ăn của người tới lấy thóc, không phải khoảng trống anh muốn dùng lúc nào cũng được.
Ông còn yêu cầu hai buổi đo trước đầu tháng ba, để đặt phần mới không phải chờ tới tháng tư mới biết kích thước. Tạ Duy xem lịch làm bể và nhận hai buổi cuối chiều, chia được với giờ cối nghỉ. Thời gian ấy vốn anh định dành cho dẫn tức bên máng. Anh gấp trang công pháp vào bìa trong, ghi giờ khảo ra ngoài; có được bốn tấm hôm nay là nhận thêm việc thật cho những tuần tới.
Ngày hai mươi bốn, anh thuê một chuyến ngắn chở gốm tới bãi giếng hết mười đồng, mua thêm lớp kê và vật trám mép mười đồng nữa. Chủ cối nhìn từng tấm được bọc, cùng anh ghi chỗ trầy sẵn trước lúc đặt lên xe. Tạ Duy không muốn tới ngày trả mới cãi một vệt đã có từ lúc lấy hay sinh ra trên chiếc bể của mình.
Chủ giếng ra nhận vật liệu trên bãi khô. Ông hỏi sao gốm từ cối xuống đây lại có thể đặt lên lớp nền từng làm nước giếng tụt. Tạ Duy trải mặt cắt mới: đáy được kê tách khỏi đất, có khoảng nhìn để phát hiện rịn, nước xả đi một cửa riêng. Bốn tấm là phần lòng chịu dòng, không phải phép thay cho mọi lớp kê còn phải làm.
Ông xem vị trí lối gánh, bảo giữ nguyên tấm đậy và chừa chỗ nhấc lên đọc dấu. Ninh Vũ tới sau ca, chỉ thêm khoảng người đứng ngắt cần có khi nước đang xả. Tạ Duy sửa bề rộng giá trên giấy, chưa khởi công trước khi những người ấy nhìn xong.
Tới tối, bốn tấm nằm dưới mái che tạm, vẫn có dấu nguồn của chủ cối buộc ngoài rơm. Trong túi Tạ Duy còn bốn mươi đồng, trên trang việc là hai buổi đo mới và hai đợt phải giao trong tháng tư, tháng năm. Anh đặt bản hợp đồng cối cạnh phương án bể, nhận ra lần này thứ đi cùng vật liệu không chỉ là giá tiền đã trả, mà cả những giờ luyện riêng anh đã dùng để đổi lấy nó.