Chủ bờ cuối tìm Tạ Duy lúc trời còn tối. Ông mang theo chiếc đèn nhỏ, bảo đã tới lượt mà nước ở cửa chỉ còn một sợi, chờ mãi không qua được dấu nhận. Tạ Duy khoác áo đi ngay, xuống tới đoạn giữa thì thấy Ninh Vũ đang đứng bên cữ.
Cửa nhà giữa vẫn mở. Nước tách vào ruộng, chảy qua những rãnh nông vừa được khơi lại trong đêm. Người đàn bà đứng ở mép, tay còn cầm cái gáo, không giấu mình đã mở thêm sau lượt hôm qua.
“Ngươi giữ cửa tới giờ này thì dưới kia nhận bằng gì?” chủ bờ cuối hỏi.
Bà đáp mình phải cứu luống mạ trước khi mặt đất khô. Ông chỉ xuống đôi giày bám đất, bảo nhà mình cũng có mạ; nếu ai cần là tự mở thì những trang chia lượt để làm gì. Ninh Vũ đóng cửa giữa trước, trả dòng xuống tuyến, rồi báo phần dưới sẽ phải chờ nước tới đủ, không coi cửa vừa đóng là dưới kia đã có ngay.
Tạ Duy kiểm cữ và dấu đá cùng nàng. Không có chỗ nứt mới trên đường, lý do mất phần ở lượt sau nằm ngay trước mặt. Chủ bờ cuối đòi nhà giữa bù lượt hôm nay, bằng giờ cũng được, bằng tiền thuê người đứng chờ cũng được. Người đàn bà nhìn về ruộng, nói nếu trả lại hết ngay thì phần vừa cứu trong đêm lại sẽ khô.
“Cho ta xem luống trước,” Tạ Duy nói.
“Xem rồi có lấy lại được giờ cho ta không?”
Anh đáp không. Nhưng trước khi bàn bù bằng lượt nào, anh muốn biết vì sao phần đã nhận đủ theo lịch lại khiến bà phải mở đêm. Chủ bờ cuối đứng lại ở cửa mình để nhìn nước, nhắc anh chuyện chưa xong. Tạ Duy nhận lời sẽ quay xuống, không đưa việc đi xem ruộng thành cách bỏ qua phần bị thiếu.
Trong khoảnh nhà giữa, luống sát bờ vẫn có hạt nước trên lá. Phần cao hơn chỉ ẩm mỏng, đất tơi dưới đầu ngón tay. Bà dẫn anh tới chỗ gieo khác màu mạ, nhấc nhẹ một nhúm đất đã nứt vỏ, hỏi anh nhìn rễ rồi mới nói nó nhận đủ.
“Giống này xuống mầm khác lứa ngoài kia,” bà nói. “Đêm qua gió lên, mặt luống se nhanh. Ta đợi tới lượt sau thì không yên.”
Tạ Duy ngồi xuống xem hai luống cạnh nhau. Anh không phải người trồng giống ấy, chỉ biết mạ này thấp hơn, rễ còn bám lớp đất mỏng phía trên. Anh hỏi bà đã dùng từ lúc nào, thường giữ nước ra sao, có ngày nào đọng quá khiến mầm hỏng không. Những câu ấy lẽ ra phải được hỏi trước khi anh lấy cùng một phần ruộng để tính lịch.
Anh định lấy gáo tưới vào chỗ đất se để xem nước ngấm, bà đưa tay ngăn, bảo đổ từ trên xuống có thể làm xô mầm. Bà múc ít một, rót men rãnh nhỏ, chờ nước thấm ngang vào chân luống. Tạ Duy đứng nhìn hết một lượt. Cùng một gáo, cách đưa tới đã khác điều anh hình dung khi chỉ đo ở miệng cửa.
Trong tờ ghi của anh, nhà giữa chỉ có diện tích khoảnh và mức nước nhận ở cửa. Hai luống được gom dưới một dòng mạ, không có tuổi gieo hay cách giữ ẩm khác nhau. Mức đã thử đủ cho khoảnh cũ không tự chứng minh luống giống mới cũng chờ được qua cùng một đêm.
Bà ngồi ở bờ, mệt sau một đêm thức. Tạ Duy hiểu bà sợ mất mạ, nhưng anh cũng thấy phần nước đã đi đâu trong lúc nhà dưới đứng đợi. Anh không thể dùng sai sót ở trang mình để gọi lần tự mở là không gây hại.
“Ta ghi thiếu lứa giống,” anh nói. “Phần ấy phải sửa. Còn đêm nay không được tự lấy thêm như vậy. Chưa có lượt phù hợp thì phải báo trước khi đất khô tới mức bà không dám chờ.”
“Báo ai cũng phải đợi người tới.”
Ninh Vũ vừa kiểm xong dòng dưới, bước vào cùng họ. Nàng nói nếu ca trực không đáp được báo thì phải đổi cách báo, nhưng một nhà không thể tự biến giờ của nhà khác thành dự phòng. Nàng nhận cùng bà chọn một dấu đất cần báo sớm, chưa hứa cứ tới dấu là chắc có nước thêm.
Sau khi trời sáng, ba nhà gặp ngay bên cửa cuối. Tạ Duy đem cả trang thiếu giống và giờ cửa giữa đã mở ra. Anh đề nghị trước mắt bù phần dưới bằng một khoảng được hai nhà trên cùng nhường, ghi số thực nhận thay vì cộng đúng số giờ đã mất. Nhà giữa phải có người đứng theo lượt bù, không để người bị thiếu tiếp tục tự chờ một mình.
Người chủ ruộng đầu chỉ nhận nhường một phần nhỏ trong ngày, không chấp nhận thành tiền lệ cho mọi luống mới. Chủ bờ cuối nghe xong yêu cầu đọc tới đủ dấu mới kết thúc phần bù. Người đàn bà nhận phần trực ấy. Tạ Duy ghi giới hạn, cùng họ nhìn nước qua cửa rồi mới thu giấy.
Anh dùng mười đồng mua thức ăn, giữ hai mươi đồng còn lại trong túi. Muốn biết giống mới cần lịch nào, anh phải thử một khoảnh có thể kiểm mà không lấy thêm ruộng của người khác làm chỗ đo miễn phí. Buổi chiều, anh đi hỏi một việc khảo ở ngoài khe, nói rõ cần hai ngày và chỉ nhận công khi giao đủ bản. Sau chuyện sáng nay, một nét thêm vào bảng không còn đủ để anh bảo mình đã tính tới luống mạ ấy.