Hà Sâm đọc tới tên Ninh Vũ thì dừng, kéo ngọn đèn lại gần.
“Nàng đổi lượt này à?”
“Vâng. Sau mưa, hai nhà trên nhận bớt, chuyển xuống cuối sớm hơn.”
“Lần sau cứ thấy tên nàng ở đây là mở như vậy?”
Tạ Duy nhìn trang mình viết tối qua. Nó có giờ cũ, giờ mới và tên người thay, đủ biết ai đã quyết. Nhưng nếu một người khác nhận cửa vào ngày mưa khác, trang ấy không nói được nên nhìn dấu nào trước. Ngay cả anh cũng phải nhớ lại lời Ninh Vũ kể mới hiểu hết.
Anh xin mang giấy xuống hỏi thêm rồi trở lại. Hà Sâm đưa trang gốc ra, dặn anh đừng chép đè lên số cũ. Tạ Duy cất bút, đi theo bờ còn mềm sau mưa. Sáng ngày thứ sáu tháng hai, trời đã sáng rõ, nước bám trên lá rơi xuống mỗi khi có người kéo tay áo qua.
Ninh Vũ đang cùng người nhà cuối đọc cọc. Nghe anh hỏi, nàng chỉ dấu mới trước rồi mới nhắc giờ. Mưa bắt đầu khi lượt đầu đã gần xong, nên phần nhà đầu bớt không thể tính giống nhà giữa chưa mở. Nhà cuối nhận sớm, nhưng nàng vẫn chờ dòng tới đủ, không đem giờ mưa rơi trên mái nhà thế vào giờ nước đi qua cửa.
“Ta đã hỏi đất trong khoảnh nữa,” nàng nói. “Không chỉ nhìn mặt bờ ướt.”
Tạ Duy xin người chủ dẫn tới những chỗ đã kiểm. Chân đất dưới mép lá còn ẩm, ở phía có mái che tạm lại khô hơn. Nếu chỉ lấy cùng một trận mưa chia đều cho cả ba nhà, anh có thể lặp ngay lỗi chia đều giờ vừa bị bác. Anh ghi vị trí cùng lời người đã lội vào xem, không gọi đó là một lượng mưa chính xác họ chưa đo.
Người chủ bờ hỏi lần sau mưa nhỏ hơn thì có giữ được lịch này không. Tạ Duy đáp chưa biết, phải đọc dấu và hỏi phần đã nhận, không lấy đúng số phút hôm qua dùng lại. Ông nghe xong chỉ một chỗ trên giấy, nhờ anh viết dễ đọc hơn để người ở nhà cũng hiểu. Anh ngồi trên tấm đậy, chép lại câu ấy bằng những chữ ngắn hơn.
Khi quay lên, Tạ Duy có thêm một trang đi cùng tên Ninh Vũ: mưa tới lúc nào, các cửa đang ở lượt nào, đất ở đâu đã đủ ẩm, dấu nào cho phép đóng trước. Cuối trang, anh giữ chỗ để ghi lần thử kế, không đóng nó thành một lịch dùng cho mọi ngày mưa.
Hà Sâm nghe anh đọc, tay lần theo từng dòng. Mắt ông đã kém, những chữ nhỏ ở mép giấy phải nhờ Tạ Duy đọc lại. Tới phần không lấy mái nhà ướt làm mức ruộng nhận, ông bật cười, kể rằng hồi đội còn đông cũng từng cãi ở chỗ chọn người đứng đo mưa. Ông không lấy chuyện cũ ấy xác nhận lịch hôm qua đúng mãi, chỉ bảo để nguyên cả kết quả không thuận nếu sau này gặp.
Tạ Duy định cất giấy thì Hà Sâm mở hòm, lấy bản đo nhánh tây đội khảo cũ vẫn giữ. Tờ ấy đã được dùng chép số khi anh mới tới mượn khay. Mép giấy sẫm, một góc rách được dán từ trước, những đường mực nối các mốc nằm dưới lớp gấp cũ.
“Đọc giúp ta chỗ giờ đo này.”
Tạ Duy đọc, rồi ghé gần khi ông chỉ sang nét bên cạnh. Một chữ ở mép ô đã bị viết đè, đường nối tới mốc thấp cũng được dặm lại khác độ đậm. Nếu chỉ chép con số, anh dễ coi chúng là cùng một lượt ghi. Đặt cạnh bản ký hiệu đội cũ, phần sửa không có dấu kèm để biết ai đã đổi theo buổi nào.
“Ông có nhớ đã sửa chỗ này không?”
Hà Sâm lắc đầu, không vội khẳng định mình chưa từng cho sửa. Bản lưu đã qua tay người đo, người chép và những lần bổ sung khi đội thiếu người. Có nét dặm chỉ vì mực nhạt, cũng có sửa vì số cũ không còn đúng. Nhưng một đường được đổi mà không giữ điều kiện đi cùng thì không thể cứ coi như nguyên bản.
“Có phải kết luận cạn mạch lấy từ đây?” Tạ Duy hỏi.
“Có số được chép từ bản này. Chưa biết phần sửa ảnh hưởng tới đâu.”
Tạ Duy nhìn vệt mực đè. Anh nghĩ tới ba số buổi sáng ngày đầu, tới chữ kết luận nằm dưới chúng. Chuyện bản cũ cần kiểm đã rõ với anh từ vạch ẩm, nhưng nét này không tự chỉ ra ai muốn kết luận ấy, hay thậm chí có ai cố làm nó sai hay không.
Anh xin chép đúng phần nhìn thấy, để cả hình nét đè và chỗ thiếu dấu nguồn. Hà Sâm giữ tờ gốc trong bìa riêng, chưa cho nó đi theo bản thử mới. Muốn hỏi tiếp phải tìm lần đo và bản sao liên quan, không thể dựa vào mắt nhớ của một người đã rời đội lâu ngày.
Chiều, Tạ Duy đem trả Ninh Vũ trang giờ mưa, kèm phần vừa hỏi các nhà. Nàng đọc rồi cất vào chỗ người trực có thể lấy. Anh giữ bản sao và một ghi chú riêng về tờ cũ của Hà Sâm. Hai việc chưa giải xong khác nhau nằm trong túi; ngoài bờ, người đang cầm cửa hôm nay vẫn cần đọc được đúng dấu trước mặt mình.