Người đàn bà nhà giữa trả lại tờ ca ngay sau vòng thử thứ ba.
Bà đặt nó dưới đá chặn, bảo từ ngày mai phải ở ruộng chính, không nhận đứng bể thêm. Dải mạ khảo đã có nước chia mỏng, còn phần ngoài vẫn phải đợi. Mỗi buổi bà ở đây, người trong nhà lại thay bà giữ một luống khác, tới lúc gọi người đọc cửa thì chẳng còn ai rảnh.
Tạ Duy nhìn khoảng có tên bà trên lịch mới đang soạn. Sau ba vòng khá thuận, anh đã tính có thể nối tiếp những người vừa đứng đọc sang tuần gieo. Trang ấy còn là bản nháp, nhưng riêng anh đã dựa vào những cái tên như thể họ cùng nhận rồi.
“Ta sửa ca trước,” anh nói. “Bà cứ về làm phần đã hẹn trong nhà. Chiều ta tới hỏi thêm, không để người dưới chờ vì tưởng bà còn đứng.”
Ninh Vũ kéo tờ nháp sang, gạch khoảng chưa có người nhận. Nàng chỉ giữ những ca các nhà đã báo có thể tới, để chỗ trống nằm nguyên. Tạ Duy muốn tự điền tên vào hai lượt liền, rồi nhớ một lượt trùng việc kiểm máng và đường đi từ cối về. Anh đóng bút, xuống ruộng nhà giữa khi bà đã về.
Bà đang nhổ cỏ sát rãnh mạ, nghe anh tới vẫn làm, nhờ người trong nhà lấy ghế. Tạ Duy ngồi ngoài bờ, nhìn phần giống mới phía trong chưa có cửa nhận riêng. Anh hỏi nếu được đổi lại bằng một việc cụ thể, bà còn có thể nhận bao nhiêu ca, không hỏi chung có giúp mương nữa hay không.
“Ba lượt trong tuần gieo,” bà đáp sau khi tính với người nhà. “Ta đổi được người vào giờ ấy. Nhưng vụ sau cần đo lại ba mảnh bên bờ trên, chứ cứ mỗi lần nhận nước lại tính theo khoảnh cũ.”
Bà chỉ nhận đứng ở cửa dưới, từ đó còn nhìn được luống nhà mình; bắt bà chạy cả lên giếng sẽ lại thiếu người ngoài ruộng. Tạ Duy đem vị trí ấy đối với những chỗ còn trống, nhận chuyển phần đọc đầu lên cho người khác. Ba ca bớt đi sự thuận tiện anh từng muốn có, nhưng đổi được bằng việc bà thực sự làm nổi, thay vì một cái gật đầu rồi bỏ dở giữa chừng.
Tạ Duy xem vị trí trên bản. Một ngày khảo trọn ba mảnh, có người chỉ ranh, có thể làm xong mà không hứa phần mở mương nào. Họ hẹn ngày mười hai tháng tư, đúng lúc bà gọi được người nhà tới đủ. Đổi lại là ba ca có giờ rõ trong tuần tháng ba này, ngoài ba ca ấy bà được quyền không nhận thêm.
Anh viết một bản để bà giữ, không biến việc đo vụ sau thành khoản mơ hồ trả bằng lòng biết ơn. Bà đọc ngày, nhờ anh viết to hơn, rồi gấp cất trong túi áo trước khi nhận lại lịch ba lượt.
Hôm sau, ngày bốn tháng ba, họ bàn hạn đất với chủ giếng. Tạ Duy đem đủ ba vòng đạt, phần giữ mức nhỏ và các ca còn thiếu người, xin giữ cấu trúc tới hết tháng ba để qua tuần gieo. Chủ giếng xem lối gánh trước, yêu cầu những dấu xả, khoảng hứng và quyền ngắt vẫn giữ như cũ. Ông nhận hạn mới, chủ khoảnh cũng chỉ cho giữ dải đối chiếu đã tách, không giao cả luống giống.
“Tới cuối tháng lại ngồi với nhau,” ông nói. “Đừng chờ tới lúc người ta muốn dùng đất mới nhớ tới ngày.”
Tạ Duy ghi hạn trên bản mỗi nhà, để chốt ở tay người đã giữ. Bể có thể ở lại qua tuần cần nước cao, còn ca đứng không tự sinh ra theo hạn đất. Hai chỗ trống trên lịch khiến anh phải tới nhà đầu vào buổi chiều, hỏi phần họ có thể nhận thêm.
Người góp nhiều công chỉ lên khoảnh cao chưa được tưới. Ông vẫn muốn mở nhánh ở đó, và nói nếu Tạ Duy chịu khảo một ngày để biết đường đi, ông nhận hai ca trong tuần này. Ông không yêu cầu mương lập tức phải đưa nước tới, nhưng muốn một lời hẹn có ngày, không lại nghe sau này sẽ tính.
Tạ Duy mở riêng bản khoảnh mở rộng, hỏi ai có thể dẫn qua đất. Người chủ gọi được hai nhà liên quan vào ngày mười hai tháng tư, nói chỉ ngày đó họ cùng rảnh sau buổi chợ. Tạ Duy đang đối lịch ca tháng ba, ghi ngày ấy lên tờ khảo mới rồi đọc lại phần việc: khảo một ngày, giao hiện trạng, không hứa quyền đào thay chủ đất.
Ông nhận, chọn hai ca chưa có người. Trong lúc người nhà mang giấy ra chép, một người dùng giếng tới hỏi lượng vò cho lượt ngày mai; Tạ Duy đặt bản khảo xuống, lấy bản nước trả lời rồi mới quay lại buộc các tờ vào bìa. Bản đổi công nhà giữa vẫn nằm trong bìa còn lại, anh chưa trải chúng cạnh nhau.
Tối ấy, Ninh Vũ xem lịch ca đã có thêm năm lượt, hỏi anh có giữ được những việc đổi sang tháng sau không. Tạ Duy đáp sẽ đem sổ tới đối cùng Lê Trác trước khi nhận thêm việc. Những giấy vừa ký trông nhẹ hơn cuốc đất, nhưng mỗi tờ đều là một ngày người khác đang tính tới để làm việc của họ.
Anh trở lại bờ, để hai ca cuối trong tuần còn trống thay vì điền tên một người chưa hỏi. Phần mạ nhà giữa tiếp tục chờ cách phân phối đủ rộng hơn, người nhận ba ca đã trở về ngủ sớm. Ngày mai, trước khi tìm thêm một khoảng giờ cho mương, Tạ Duy cần nhìn lại những khoảng giờ mình vừa mang ra đổi.