Đường ngắn trên bản kho mốc đi qua một dải đất màu nhạt. Ngoài thực địa, dải ấy có mái nhà, giàn phơi và một người đang nhóm lò nhỏ để sửa khuôn.
Tạ Duy đứng ở đầu dãy, nhìn lại dấu lấy từ bến. Anh chưa đi lạc. Cọc cũ nằm cạnh chân tường, đúng hướng đường nối qua khoảng trắng phía sau. Người thợ gọt khuôn thấy dây đo liền hỏi có phải tới báo ngày chuyển nhà không.
“Tôi tới khảo hiện trạng, chưa có quyền cho ai chuyển đi.”
“Lần trước người cầm giấy cũng nói chỉ đo. Sau đó chúng tôi mới biết nền kho được tính mà nhà không có.”
Người ấy chỉ vạch cũ còn trên tường. Tạ Duy không biết lần đo trước thuộc việc nào, lấy giấy mới ghi lại lời kể rồi xin xem cọc. Anh mở bản sổ ruộng được phép sao từ kho, thấy dải này được xếp vào bãi làm việc cạnh xưởng, không có những thửa trồng cần tưới. Nếu dùng riêng nó để tính người ở, những mái nhà trước mắt sẽ biến thành chỗ có thể đặt nền đường.
Một người đàn bà mang khuôn đất đi qua, phải né chiếc giá thấp đặt giữa lối. Bên trong căn gần nhất có bếp, phía sau là chỗ kê giường. Tạ Duy xin phép nhìn từ cửa, không bước vào khi người chủ chưa nhận. Đo rộng hẹp ngoài vách dễ hơn hỏi một đường mới cắt mất việc gì, nhưng đó là điều hợp đồng đã yêu cầu phải ghi về người đang dùng đất.
Anh hỏi lối nào đưa hàng ra bến, nước lấy ở đâu, lúc mưa người ở cuối dãy có đi qua sân nhà đầu không. Người thợ gọt khuôn chỉ con đường nhỏ quanh tường, bảo sáng nào họ cũng đưa phôi qua đó. Đổi sang phía kia thì gặp đất xưởng đang xếp củi, chẳng có quyền tự mở lối mới.
Tạ Duy căng dây đo từng phần được cho phép. Đường ngắn nếu giữ đúng vệt trên bản sẽ qua khoảng phơi và hai góc nhà; anh đánh dấu giao cắt, chưa viết đó là nhà bắt buộc phải dời. Giữ nhà bằng cách đổi cao độ hay chuyển một đoạn còn cần đo nền và tính tải, không thể chỉ dùng cảm tình quyết một kết cấu chưa xem.
Người giữ kho tới kiểm mốc buổi trưa, ngạc nhiên khi anh đưa thêm sơ đồ mái. Ông bảo hợp đồng cần đường vận chuyển, không thuê vẽ hết xóm. Tạ Duy chỉ lại dòng người dùng hiện trạng, hỏi nếu những bức tường ấy đứng đúng vệt đường thì có được bỏ khỏi bản so hay không.
Ông xem dấu rồi nhận mang phần đó về hỏi, nhưng nhắc hạn sơ bộ ngày sáu vẫn còn. Tạ Duy biết việc mình thêm không tự sinh một ngày mới trong hợp đồng. Buổi chiều anh tiếp tục tới hết chân đồi, đặt những điểm cần so với tuyến sườn, còn các lối trong xóm xin người nhà chỉ lại vào ngày sau.
Sáng ngày sáu, anh đi tuyến vòng để lấy đủ mức sơ bộ hai đầu. Đường dài hơn, có đoạn bám sườn phải dừng vì cây che mốc, mới chỉ biết những nơi có thể tới và phần còn cần người chuyền thước. Anh quay lại bến sớm hơn dự định, ghép số cao độ với dấu nhà đã thấy hôm trước.
Lúc định nộp, anh phát hiện đường từ nhà cuối ra bến trên bản còn bị cắt bởi một kho nhỏ. Nếu để nguyên, sơ đồ có nhà nhưng người trong nhà vẫn phải đi xuyên một bức tường để sống theo đường vẽ. Tạ Duy đem giấy trở lại xóm, xin người thợ chỉ hết lối thật thay vì tự nối đoạn cuối cho kịp giờ.
Người ấy đặt dao gọt xuống, dẫn anh qua chỗ hẹp sau mái. Một đầu đòn gánh phải nghiêng mới qua được, phôi đất còn mềm thường được chuyền từng người ở đây. Tạ Duy đo cả chỗ quay, chỗ đặt tạm và mép nền đang dùng, để phần đường vận chuyển mới phải tính tới việc ấy, không chỉ số bước ngắn hơn từ kho tới bến.
Đến khi quay về nơi nhận bản, buổi đối sơ bộ đã qua. Người giữ hồ sơ nói Lương Cảnh ngày mai mới xem lại được, khoản một trăm năm mươi đợi bản được nhận chứ không trả theo ngày ghi trên phiếu. Người của xưởng hẹn nghe kết quả cũng đã về, để lại lời nhắc họ cần hàng gấp, không chờ mãi một tờ khảo.
Tạ Duy nộp giấy xin chậm một ngày, ghi rõ phần đã làm và phần khiến mình trở lại. Anh trả hai mươi đồng ăn ở đợt này, trong số đang giữ còn hai trăm bốn mươi lăm. Khoản tiếp theo chưa nhận, công việc giao ngày mười sáu vẫn đứng trên lịch; một lần đi thêm đúng chỗ không làm các nghĩa vụ khác tự lùi cùng.
Tối, anh sửa bản trên bàn trọ, tô mái và lối đi bằng ký hiệu khác sổ ruộng. Nhà nào cho xem tới đâu, chỗ nào chỉ nghe kể chưa đối được đều để riêng. Sáng mai người nhận phải nhìn thấy vì sao tuyến ngắn ngắn, và những ai đang đứng trên phần chiều dài vừa được tiết kiệm ấy.
Khi buông bút, Tạ Duy còn nghe tiếng khuôn gõ ở dãy mái bên dưới. Người trong xóm chưa được hứa giữ nguyên mọi thứ, cũng chưa phải dỡ nhà vì một nét khảo của anh. Ít nhất, bản đem giao lần này sẽ không gọi chỗ họ ngủ và làm việc là một khoảng đất trống.