Ninh Vũ mang một chiếc vồ gỗ tới vào sáng ngày thứ bảy. Nàng đặt nó cạnh mấy cọc đo Tạ Duy đã buộc sẵn, hỏi anh còn nhớ tiếng sỏi rơi trong buổi thử không.
“Có. Nhưng không thể cứ mở mặt đá ra nghe.”
“Ta không định mở. Lúc kiểm chân cửa, có chỗ nhìn kín mà gõ đã nghe khác. Có thể thử trên bờ khô.”
Tạ Duy nhìn chiếc vồ. Anh từng dùng tiếng gõ để tìm một thanh máng mục, chưa dùng để xác định đất dưới chân. Điều anh muốn có là một số đo rõ ràng; nghe âm vang dễ khiến mỗi người tự chọn tiếng mình muốn nghe. Nhưng Ninh Vũ đã ngồi xuống chọn hai cọc cùng độ dài, đưa anh một chiếc.
“Trước hết gõ chỗ chắc. Rồi đứng ngoài dây ở chỗ rỗng. Nếu không phân biệt được thì bỏ.”
Anh nhận cọc, cùng nàng tìm một mỏm đá lộ liền ở bờ trên. Chân cọc phải đặt cùng kiểu, sức gõ cố giữ gần nhau. Tạ Duy gõ ba lần, tiếng khô và ngắn tắt ngay dưới tay. Ninh Vũ đổi chỗ với anh, thử lại. Tiếng nghe khác một chút vì lực tay, nhưng vẫn đục và gọn.
Tới cạnh khoảng đã chắn, nàng đặt đầu cọc trên phần đá ngoài mép, để cả hai đứng ở lối chắc. Tạ Duy gõ nhẹ. Qua thân gỗ, anh nghe tiếng rung kéo dài hơn, cuối âm có một khoảng rền mỏng. Anh thử đổi lực, rồi để nàng gõ khi mình quay mặt đi.
“Chỗ thứ hai,” anh nói.
Ninh Vũ chuyển lại mỏm đá đầu. Lần này anh vẫn nhận ra được, nhưng tới lượt nàng đặt cọc trên lớp đất dày, anh đoán sai. Đất mềm đã làm âm nghẹt đi; một tiếng ít vang chưa đủ để gọi là bên dưới chắc.
Tạ Duy ngồi xuống sửa cách ghi. Anh đánh dấu cả bề mặt đặt cọc, không gom mọi tiếng ngắn vào một nhóm. Những chỗ đất dày không so được thì để riêng, chờ tìm điểm gần đó có đá lộ. Ninh Vũ nhìn trang giấy, gật đầu rồi cầm vồ đi trước.
Họ làm dọc phần bờ đã xin phép, mỗi đoạn nghe lại từ hai phía. Mấy lần đầu Tạ Duy cứ muốn đưa điểm đánh dấu sát khoảng hở hơn. Ninh Vũ kéo anh lùi ra; âm vang không đáng đổi bằng một bước lên phần đá chưa biết chịu được bao nhiêu. Anh dùng cọc dài đưa đầu chạm tới, tựa nó từ nơi đứng an toàn, rồi nhận ra cách đặt ấy lại cho âm khác. Những dấu vừa ghi phải bỏ.
Đến trưa, họ mới tìm được một dải điểm có âm gần giống chỗ rỗng, kéo lệch khỏi tuyến thử. Tạ Duy ngồi ăn phần lương khô dưới bóng cây, cổ tay mỏi vì cầm vồ. Ninh Vũ vẫn đang xem mấy cọc đánh dấu. Anh mời nàng nước mang theo, hỏi có đủ thời gian nghe hết vào ngày mai không.
“Đủ phần bờ này. Còn muốn biết hết bên dưới thì không.”
Chiều, một người giữ ruộng tới xem. Ông chỉ lớp đá lộ sau bụi cỏ ở mép đất mình, cho họ đứng tới đó nhưng không giẫm qua luống. Nhờ điểm ấy, họ có thêm chỗ so tiếng, tránh phải kết luận từ phần đất dày. Tạ Duy cảm ơn, dời dây đo men ngoài luống, bỏ lại một đoạn chưa thể tới.
Sáng ngày thứ tám, anh quay lại những điểm đã đánh dấu. Ninh Vũ đứng sau, không nhắc tiếng hôm trước thuộc nhóm nào. Có điểm nghe giống hệt, có điểm đổi vì đầu cọc đặt trượt vào rãnh đá. Tạ Duy chỉnh lại rồi nghe lần nữa. Tới khi hai người cùng nhận ra dải chuyển âm từ rền sang gọn ở các vị trí gần nhau, anh mới nối chúng trên bản phác.
Đường vừa nối không đi thẳng. Nó ôm một phần bờ dưới, lấn tới chỗ tuyến cũ từng định đặt cửa. Ở phía cao hơn có một dải đá cho tiếng gọn liên tiếp; có thể tìm đường vòng qua đó, nhưng anh chưa đo độ dốc và chưa hỏi hết người giữ đất.
“Còn sâu bao nhiêu?” người góp ván hỏi khi tới bãi.
Tạ Duy chỉ khoảng hở buổi thử, rồi những điểm nghe xa hơn. Ở miệng hở, anh đã thử đưa cọc dài xuống từ lối chắc; cọc chạm xiên nên độ sâu cũng chỉ ước được trong một khoảng. Anh không thể lấy một tiếng vang để kéo con số ấy sang tận bên kia. Phần nhìn thấy chỉ cho biết lớp mặt có chỗ mỏng, âm từ các điểm khác mới giúp khoanh bờ nghi rỗng. Anh đưa ông xem nét viền rộng, không vẽ nó thành một đường chắc như bờ ruộng.
“Ta đã tìm được chỗ cần tránh,” anh nói. “Chưa đo được hết độ sâu. Muốn đi vòng phải khảo dải trên này.”
Người đàn ông nhìn những cọc ngoài luống, rồi nhìn đoạn ruộng không bị đào. Ông chưa nhận lời góp thêm công, nhưng cũng không đòi mang ván về ngay. Ông bảo tới tối hãy đưa bản ấy cho hai nhà xem cùng nhau.
Ninh Vũ thu vồ, còn Tạ Duy đi nhặt những cọc không cần giữ. Anh chừa lại các mốc được chủ đất đồng ý, để sáng sau còn tìm đúng chỗ. Hai ngày trước, anh đã nghĩ phải có một dụng cụ đắt hơn mới tiếp tục được. Lúc này, chiếc vồ gỗ nằm trong tay nàng, đầu vồ lấm bụi trắng. Trước khi về, anh nhờ nàng đặt lại chiếc cọc để vẽ cách kê bên cạnh bản đo. Mai đo đường vòng, họ còn phải kiểm lại những tiếng vừa nghe.