Sáng ngày mười bốn tháng hai, người đàn bà mang gáo tới trước Tạ Duy. Bà đứng bên bể, nhìn lớp nước còn lại sau đêm rồi hỏi hôm nay có thể đưa lần thứ hai vào luống giống được không.
Anh ngồi xuống đọc dấu. Bể đã giữ được phần khá hơn anh dự tính khi nhìn đất ngấm chiều qua. Nếu lượt nạp kế tiếp cũng thuận, khoảnh thử sẽ nhận được hai lần mỏng mà không phải mở cửa mương trái giờ. Anh muốn thấy điều ấy, nhất là sau mấy hôm cả nhà phải bàn từng khoảng nhường.
Ninh Vũ nhấc tấm đậy cửa ra xem, bảo chờ người kiểm tới đủ. Tạ Duy đã hẹn Lê Trác từ tối, xin một buổi đối mức bể với đường cấp. Sáng nay anh đem đủ sáu mươi đồng tới nhà bạn trước, lấy từ bảy mươi đồng còn lại. Lê Trác nhận công, giao anh mang máng hứng, còn mình cầm thước và đi theo lối thấp tới giếng.
Anh nhìn bể, hỏi dấu giếng ở đâu.
“Có số trước và sau ca hôm qua,” Tạ Duy đáp.
“Hôm nay để một người ở giếng suốt lượt. Bể lên lúc nào, giếng ở đâu lúc ấy phải đọc cùng.”
Lê Trác chỉ hai trang đặt cạnh nhau. Một bên ghi khi chủ giếng vừa múc xong, bên kia lúc bể đã đóng, giữa chúng có cả quãng đường người chép đi từ nơi này sang nơi khác. Ghép chúng được một câu chuyện khá thuận, nhưng không biết hai mức đã đổi cùng lúc hay chỉ tình cờ nằm cạnh nhau trên giấy.
Anh đặt ống cát ở chỗ cả hai phía nhìn thấy, hẹn mỗi lần lật thì người đọc gọi mức ngay. Tạ Duy phải dời tấm bọc giấy khỏi ghế để có nơi kê nó ngang. Qua lượt tập đầu, tiếng gọi bên giếng nhỏ quá, Ninh Vũ không nghe được. Họ đổi chỗ người đứng báo, làm lại một lần khi cửa còn khô rồi mới nhận là đã sẵn sàng.
Tạ Duy nhìn lại những dấu giờ của mình, rồi đi mời người giữ giếng cùng nhận đọc. Ông ấy chỉ có thể đứng hết một lượt nhỏ; gần trưa phải đi làm. Họ chọn ngay buổi ấy, cùng nhau xác định dấu dừng còn cao hơn mức gàu thường lấy. Người tới múc vẫn dùng lối cũ, ai lấy bao nhiêu thì nói để người ghi biết. Lê Trác kiểm dấu từ bậc khô, chọn chỗ đặt thước không cần bước xuống mép trơn.
Người đàn bà cầm gáo chờ bên khoảnh, nghe vậy hỏi phần mạ có bị lùi sang hôm khác nữa không. Tạ Duy bảo lượt nạp hôm nay chỉ ở cữ nhỏ đã hẹn, tới dấu thì đóng, sau đó mới bàn đưa bao nhiêu sang luống. Bà nhìn cái gáo, đặt nó xuống bờ bể thay vì cầm sẵn dưới cửa xả.
Khi tới phần ca được nhường, Ninh Vũ cho mở. Nước vào theo đường mặt, đầu tiên vẫn là sợi mảnh như hôm qua, rồi mực bể lên khá nhanh. Tạ Duy đọc một dấu, ngẩng lên nhìn cửa cấp; cữ còn nguyên, người giữ cũng không nâng tay. Bể sau một đêm ướt nền nhận cùng một dòng mà sớm chạm tới vạch hơn anh đã ước.
Anh đi vòng xem chân bờ. Mặt ngoài còn kín, tấm đậy trên lối giếng khô, nước không tràn qua những chỗ vừa trám. Người đàn bà nhìn mực lên, khẽ nói ít ra lần này khỏi chờ đủ ba đêm mới có phần dùng. Tạ Duy cũng vừa nghĩ tới hai luống, nhưng tiếng người giữ giếng gọi khiến anh quay lại.
“Ở đây thấp xuống một vạch rồi.”
Ông đã ghi lượt hai vò vừa được lấy. Sau đó có một quãng không ai múc, mực vẫn lùi chậm khỏi dấu. Tạ Duy tới bậc, nhìn sợi dây gàu thả bên thành. Giếng từng lên xuống sau lúc nhiều nhà cùng lấy; chính người đọc đã nhắc anh điều ấy hôm qua. Lần này cần xem nó hồi lại khi nghỉ ra sao.
Lê Trác nhờ giữ nguyên cữ cấp nhỏ, đọc tiếp một khoảng ngắn tới dấu dừng đã thống nhất. Anh đứng được ở chỗ thấp, ra hiệu để người bên bể đọc cùng nhịp. Tạ Duy đi về giữa hai điểm, nhận thấy mỗi lần mình vừa muốn giải thích rằng giếng có thể đang hồi chậm, mặt nước dưới chân lại để lộ thêm một vệt thành sẫm.
“Đừng tính phần này là đã đủ cho cả tuần,” Lê Trác nói, chỉ trang mức bể. “Ta cần biết nước lên cùng cái gì.”
Tạ Duy gật đầu, mang giấy tới cạnh Ninh Vũ. Nàng đã để tay ở cửa ngắt, mắt theo người đọc giếng. Cữ cấp bé hơn cửa mương, nhưng khoảng chênh đang hiện trên thành giếng khiến chiếc bể nhỏ không còn là chuyện riêng của hai dải mạ.
Một người tới lấy nước ngồi chờ vì muốn xem lượt đọc hết trước, ông chủ giếng giục cứ múc như thường rồi báo lượng. Người ấy thả gàu, phải thêm một đoạn dây mới nghe tiếng chạm nước. Khi kéo lên, ông nhìn dấu trên thành và hỏi bể đang dùng nước ở đâu.
Tạ Duy chỉ đường cấp từ mương. Anh chưa thấy một rãnh mặt nối hai nơi, cũng không thể lấy điều ấy trả lời cho mức nước đang hạ. Anh ghi nguyên câu hỏi cạnh giờ vừa đọc, rồi trở lại cửa ngắt. Ngưỡng dừng còn ở phía trên miệng lấy thường ngày, và vệt ướt đang lùi gần tới đó.
Người đàn bà nhấc gáo ra khỏi bờ bể cho Ninh Vũ có chỗ đứng. Không ai nói tới việc tăng cữ nữa. Tạ Duy nhìn người đọc bên giếng, chờ tín hiệu kế tiếp bằng chính những dấu họ đã cùng chọn trước khi nước bắt đầu lên.